Harry Kane: Futbolda Yangi Rol va Yutuqlar
Harry Kane 33 yoshda. Ammo u hali-hamon klassik “to‘qqiz”ni emas, butun maydonni o‘ynayapti. Ba’zan o‘z jarima maydonchasigacha qaytib, to‘p oladi, hujumni o‘zi boshlaydi, o‘zi yakunlaydi.
“Gol urishi kerak bo‘lgan forvard nega darvozaga yaqin turmaydi?” – degan savol ko‘p yangraydi. Javob oddiy emas. O‘tgan mavsumda England va Bayern Munich hujumchisi faoliyatidagi eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etdi: 73 ta gol. Eng chuqur pozitsiyada harakat qilgan mavsumida.
Bu paradoksni tilga olganimda, yuzida tabassum paydo bo‘ladi.
“Futbolni, biz gaplashayotgan narsani chindan tushunmasang, ‘yuqorida tur, gol urasan’ deyish juda oson. Lekin u shunchaki unday ishlamaydi”, – deydi Kane.
Maydonda futbolchi, chetdan murabbiyga o‘xshash
Kane mashg‘ulotda maydonga birinchilardan bo‘lib chiqadi. England tarixidagi eng yaxshi to‘purarning professionalligi uzoqdan ham seziladi. Yoshlari mayda-futbol, “kik-ap” bilan ovora, u esa murabbiylardan biri bilan suhbatda, maydonni kuzatadi.
Uzoqdan qaraganda uni murabbiy bilan adashtirish oson. Ayniqsa, maydondagi roli hisobga olinsa, bu yanglishish emas, xolis ta’rifga o‘xshaydi.
Kane o‘yini – uning shaxsiyati aksidir. Uni yaqindan biladiganlar uni har tomonlama yetuk va kamtar, maydonda ham, undan tashqarida ham xuddi shunday deydi.
Mavsum endigina boshlanmoqda. O‘tgan 12 oy ichidagi gollar yomg‘irida maqtanib yurishga vaqt yo‘q. Atigi besh kunlik tayyorgarlikdan so‘ng u Bayernning Borussia Dortmund ustidan 2:1 hisobidagi g‘alabasida 90 daqiqa maydonda qolib, German Super Cupni ko‘tardi.
Bu qadar ko‘p harakat talab qiladigan erkin rol uchun jismoniy tayyorgarlik hal qiluvchi omil. Oxirgi olti mavsumda Kane sarmoya kiritgan STATSports kompaniyasi uning yugurish masofasi, yuqori tezlikda yugurishlari va tezlanishlari mos ravishda 8%, 22% va 42% ga oshganini qayd etgan.
Taktik manzara tubdan o‘zgarib borayotgan davrda bu raqamlar yanada qadrli. U nafaqat zamonga moslashdi, balki undan oldinda ketdi.
“So‘nggi besh-olti yil ichida maydonda odamni odamga biriktirib pressing qilish ancha kattalashdi, – deydi Kane. – Yevropa futboli juda jismoniy bo‘lib qoldi, top jamoalar to‘pni yuqorida qaytarib olishga intilyapti, himoyachi va yarim himoyachilariga yakkama-yakka vaziyatlarda ishonib, duelni yutishni talab qilishyapti”.
Shunday bosim ostida eng yaxshi klublar kuchli atletlar va raqibini bemalol aldab o‘tadigan driblerlarni yig‘di.
Kane esa hech qachon “dribbling yulduzi” sifatida tanilmagan. O‘zi ham “eng tez” ekanini da’vo qilmaydi. Lekin u o‘z qoidalari bo‘yicha yuksalmoqda.
Dribbling emas, fikrlash tezligi
Dortmundga qarshi o‘yinda bir epizod bo‘ldi: Kane chuqurga qaytib, bo‘sh zonaga “soya” bo‘lib kirdi. Xavfni sezgan ikki futbolchi birdaniga uning ustiga yopishdi.
Kane dribblingi oyoqlardan ko‘ra boshda kechadi. U muammoni to‘p bilan yugurib emas, fikrlash tezligi bilan hal qiladi.
Pastga egilib, korpusini to‘g‘ri qo‘yib, markaziy himoyachi Waldemar Antonni yelkasidan surib tashlaydi. So‘ng biroz o‘ng tomonga qarab gavdasini buradi. Shunday mayda harakatlar – uning o‘yinidagi “imzo”. Shu bilan u butun jamoaning og‘irlik markazini o‘zgartirib yuboradi.
Daniel Svensson va Jobe Bellingham shu mayda fintga uchib, noto‘g‘ri tomonga qadam tashlaydi, Kane esa to‘pni boshqa yo‘nalishga “uzib”, Bayern yarim maydonidan butun maydonni ochib beradi.
Yil boshida Bayern bosh murabbiyi Vincent Kompany Kane rolini “yarmi murabbiy tomonidan chizilgan, yarmi Kane o‘zi hal qiladigan” vazifa deb tasvirlagan edi.
“Kichik qismi instinkt, futbol miyam, maydondagi hissiyot, – deydi Kane. – Masalan, men chuqurga tushib, markaziy himoyachi chindan ham ortimdan ergashadimi, shuni tekshiraman. U yarim himoyagacha chiqishi mumkin, lekin men o‘z jarima maydonimgacha tushsam, ortimdan keladimi?
Birinchi besh-o‘n daqiqada raqib qanday o‘ynashini his qilasan. Shu meni qanday o‘ynashimni belgilab beradi”.
Bayern ichida bu erkinlik tushunilgan, kelishilgan. Tashqaridan qaraganda tasodifiy ko‘ringan rotatsiyalar aslida aniq tizimga ulanadi.
Markazda esa Kane turibdi. Unga boshqalarga qaraganda ko‘proq erkinlik berilgan.
“Hozirgi pozitsiyamni ikki o‘nlikdan biri sifatida ko‘raman, – deydi u. – Bir-biring bilan ishlaysan. Bir tomonda ikki kishi bo‘lib ustunlik yaratish mumkin, bu esa raqib markaziy himoyachilarini ‘kimni olamiz?’ degan muammoga duchor qiladi.
Agar ular ikkalamizni ushlamoqchi bo‘lsa, odamga odam borishlari kerak bo‘ladi. Shunda esa wingers yoki full-backs uchun bo‘sh zona ochiladi.
Raqibga shuncha savol beramiz. Shaxsan o‘zimga yaqin odam bo‘lishini, u bilan kombinatsiya qilishni juda yoqtiraman”.
“To‘qqiz” emas, “o‘n”. Yoki ikkalasi birga
Kane dunyoga yakka “to‘qqiz” sifatida tanilgan. Shuning uchun uni o‘zi “old chiziqda ikkilikdagi o‘nlik” deb tasvirlagani qiziq.
“Yakka to‘qqiz bo‘lib o‘ynasang, seni ikki markaziy himoyachi bo‘g‘ib qo‘yadi, to‘pga tegish qiyinlashadi, – deydi u. – To‘pni boshqalar topib berishiga ko‘proq qaram bo‘lib qolasiz”.
O‘tgan mavsumdan ikki vaziyatni ko‘rsatib, undan o‘sha paytdagi fikrlarini so‘rayman.
“Bizning sxemada muhim narsa shuki, har bir zona to‘ldirilgan bo‘lsa bo‘ldi, u yerda aynan kim turgani shart emas. Mana bu epizodda Lucho [Luis Diaz] o‘sha ikkita o‘nlikdan biri sifatida o‘ynayapti.
Men chuqurga tushib, biroz bo‘sh joy yaratmoqchi bo‘ldim, Lucho esa markazga kirib ketdi”.
Kane chuqurga qaytganda raqib yarim himoyachilaridan biri unga qarab tortiladi. Ortidan bo‘sh teshik ochiladi, Joshua Kimmich esa to‘pni o‘sha zonaga – Diazga “teshib” beradi.
“Orqaga yugurayotgan Serge [Gnabry] himoyachilarni chuqurga olib ketadi, – deydi Kane. – Shu bilan men bilan Lucho uchun orada bo‘sh maydon ochiladi. Lucho to‘pni menga qoldiradi. Men esa 20–25 metr atrofida bo‘lsam, birinchi fikrim – zarba bera olamanmi, shuni ko‘rish”.
Bu – Kane avval chuqurga tushib, keyin gol urgan ko‘plab epizodlardan biri.
“Chuqurroq o‘ynab, hujum rivojlanganda men o‘zimni o‘nlik zonasida topaman, – deydi u. – Hamma orqaga cho‘zilgan bo‘ladi, men esa jarima maydoni atrofidan zarba bera olaman. Bu – mening katta kuchim. Yoki himoyachilarning orqasidan yuguraman, hech kim meni olmaydi, chunki yarim himoyachi u yoqqa qadar kuzatishi juda qiyin”.
Ikkinchi epizod – Bayernning Club Bruggega qarshi Champions League uchrashuvidan.
Odatda Kane bilan raqib markaziy himoyachisi shug‘ullanadi. Bu safar esa belgiyaliklar uni holding midfielder zimmasiga yuklaydi. Kane buni bir zumda ilg‘aydi va foydalanadi.
Natijada Lennart Karl gol uradi, Kane esa to‘pga tegmaydi. Lekin o‘yinga ta’siri shubhasiz.
“Mana shunday mayda yugurishlar bor, hamma ham ko‘rmaydi, – deya tushuntiradi Kane. – Jamal Musiala bilan Lenny to‘pni qabul qilib, dribbling qilishda juda kuchli. Ba’zi paytlar men ataylab yuqoriroqda qolaman, ular esa biroz chuqurroq to‘p bilan ishlaydi, men esa orqa chiziq ortiga yuguraman.
O‘yinimni keskin o‘zgartirmayman, lekin atrofimdagilarni to‘ldirishga harakat qilaman.
Bilaman, Lenny o‘sha cho‘ntaklarda juda yaxshi. U yerga kirsa, men ko‘proq orqaga yugurishni o‘ylayman. Birinchidan, u meni o‘tkazib, darvozaga chiqara oladi. Ikkinchidan, u to‘p bilan dribbling qilib, mana shu epizoddagi kabi ishni o‘zi hal qilishi mumkin.
Lenny o‘sha zonaga kirishi bilan men yugurishni boshlayman. Har doim to‘p olish uchun emas, ba’zan shunchaki himoyachini olib ketish uchun.
Natijada u markaziy himoyachi bilan maydon o‘rtasida yakkama-yakka qoladi. Bu esa istalgan markaziy himoyachi uchun juda xavfli”.
Ballon d’Orga nomzod – faqat gollar uchun emas
Ballon d’Or g‘olibi yaqin kunlarda e’lon qilinadi. Kane nomi bu bahsda bor. Asosiy dalil – gollar soni. Lekin bu raqamlar ortida ko‘rinmay qolayotgan yana bir futbolchi yashirin: butun maydon bo‘ylab jamoa uchun ishlaydigan, lekin shu bilan birga Cristiano Ronaldo, Lionel Messi va Erling Haaland darajasidagi individual statistika berayotgan hujumchi.
U o‘zini ba’zan “o‘nlik”, ba’zan “to‘qqiz”, hatto “oltinchi raqam” rolida deb ta’riflagan.
Bugungi futbol – rollar millimetrgacha chizib berilgan, har bir pressing burchagi oldindan o‘rgatilgan olam. Shunday zamonda bitta futbolchining bir vaqtning o‘zida uch pozitsiya vazifasini bajarishi – oddiy natija emas.
Savol shuki, bu qanchaga yetadi? Va qachonki raqiblar nafaqat uning gol soniga, balki har bir mayda harakatiga ham jiddiyroq qaray boshlaydi?
