IFAB Breel Embolo qizil kartochkasi haqida izoh berdi
Jenevada joylashgan xalqaro futbol qonunlarini belgilovchi panel — IFAB — hakamlar uchun ko‘rsatmalarini aniqlashtirdi va shu bilan birga jahon chempionati chorak finalida Argentina bilan o‘yinda Breel Embolo maydondan haydalmasligi kerak bo‘lganini bilvosita tasdiqladi.
Shveytsariya hujumchisining ikkinchi sariq kartochkasi, video-takror ko‘rish orqali “simulyatsiya” uchun berilgan jazo, o‘yin taqdirini o‘zgartirgan burilish nuqtasiga aylandi. Bu 72-daqiqada, Shveytsariya hisobni 1:1 ga tenglashtirganidan ko‘p o‘tmay sodir bo‘ldi. Uchrashuvdagi ritm o‘zgardi. Bosim esa aynan shu epizoddan keyin Shveytsariya ustiga og‘ir tushdi.
Argentina qo‘shimcha daqiqalarda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi. Qizil kartochka qarori esa nafaqat shveytsariyaliklar, balki avvalgi raqib Misr tomoni ham tilga olgan e’tirozlarga o‘t qo‘ydi: hakamlar qarorlari Lionel Messi boshchiligidagi jamoa foydasiga og‘moqda, degan da’volar kuchaydi.
VAR va “noto‘g‘ri shaxs” bandi atrofidagi chalkashlik
Masalaning markazida bitta savol turibdi: VAR qanchalik va qaysi holatlarda aralashishi mumkin?
FIFA bilan hamkor IFAB dushanba kuni e’lon qilgan izohida “mistaken identity” — ya’ni “noto‘g‘ri shaxsni jazolash” bandi bo‘yicha protokol aynan shunday epizodlar uchun jahon chempionatida amal qilmasligi kerak bo‘lganini ochiq yozdi. Kelajakdagi musobaqalarda bu o‘zgarishi mumkin, lekin AQShdagi final bosqichida amaldagi qoida boshqacha edi.
“Biroq bu yondashuv tegishli ko‘rib chiqish yakuniga yetmaguncha amalda qo‘llanilishi mumkin emas,” — deyiladi Tsyurixda joylashgan IFAB bayonotida.
O‘sha mash’um epizodda Embolo Argentina yarim himoyachisi Leandro Paredes bilan to‘qnashuvdan so‘ng yiqildi. Hakam dastlab Paredesga sariq kartochka ko‘rsatdi. VAR xonasidan esa boshqa manzara aytildi: Paredes qoida buzmagani, aksincha, Embolo aldashga uringani bildirildi. Natijada hakam qarorini o‘zgartirdi, Paredesning kartochkasini bekor qildi va Emboloning o‘ziga sariq ko‘rsatdi. Bu esa uning ikkinchi ogohlantirishi bo‘lgani uchun shveytsariyalik hujumchi maydonni tark etdi.
Hozirgi yozilgan qoidalarga ko‘ra, bu “mistaken identity” bandining to‘g‘ri qo‘llanishi emas edi. Bu band faqat bitta vaziyatni tuzatish uchun mo‘ljallangan: hakam faulni to‘g‘ri qayd etadi, ammo kartochkani noto‘g‘ri futbolchiga ko‘rsatadi. Ya’ni faul sodir etgan futbolchi bilan jazolangan futbolchi bir xil bo‘lmaganda.
IFAB aniqlik kiritdi: kartochkani video orqali ko‘rib chiqish faqat shuni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin — aynan qaysi futbolchi qoida buzganini to‘g‘rilash. O‘sha qoida buzilishining o‘zi, ya’ni faul bor-yo‘qligi VAR orqali qayta baholanmaydi va o‘zgartirilmaydi.
Murat Yakinning alamli kechasi
Shveytsariya bosh murabbiyi Murat Yakin o‘yindan keyingi matbuot anjumanida gapni aylantirmadi. U hakamni emas, tizimning o‘zini tanqid qildi.
“Hakam noto‘g‘ri qaror qabul qildi, — dedi u Kansas Citydagi uchrashuvdan so‘ng. — Bilaman, ular hakamini himoya qiladi, lekin bu qoida bugun bizning o‘yinimizni barbod qildi. Bu juda og‘ir. Aynan shunday yo‘l bilan turnirdan chiqib ketish juda alamli.”
Yakinning so‘zlari o‘sha paytda hissiyot deb qabul qilingandek tuyuldi. Endi esa IFABning rasmiy izohi uning noroziligiga qattiq asos bergandek.
VAR kelajagi: Embolo ishi — sinov maydoni
IFAB mart oyidan beri VAR protokoli bo‘yicha keng ko‘lamli ko‘rib chiqishni davom ettirmoqda. Embolo bilan bog‘liq epizod shunchaki bahsli daqiqa emas, balki butun tizim qayta ko‘rib chiqilayotgan jarayonning bir bo‘lagiga aylandi.
Tsyurixdagi guruhning ta’kidlashicha, “mistaken identity” bandini 2026 yilgi FIFA World Cup davomida simulyatsiya holatlarini hal etish uchun ishlatish g‘oyasi yaxshi qabul qilingan. Ya’ni, qoidaning kelajakdagi talqini ancha kengayishi mumkin. Ammo IFABning o‘zi qayd etganidek, bu yondashuv rasmiy ravishda tasdiqlanmaguncha, amalda qo‘llanilmaydi.
IFAB tarkibiga FIFA tomonidan tayinlangan rasmiylar va Britaniya futbolining to‘rt federatsiyasi vakillari kiradi. Har yili fevral yoki mart oylarida o‘tkaziladigan yillik yig‘ilishda “The Laws of the Game” yangilanadi va keyingi mavsum yoki yirik turnirlar uchun kuchga kiradi.
Demak, Embolo olgan qizil kartochka ortidan kelgan bahslar shunchaki bitta o‘yin haqida emas. Bu qaror VARning chegaralari, hakamlarning vakolati va futbolning eng asosiy savollaridan birini ko‘tarib chiqdi: texnologiya adolatni kuchaytiryaptimi yoki ba’zan o‘zi adolatsizlik manbaiga aylanayaptimi?
