Infantino ostida futbol inqilobi: ishonchsizlik ovozi yo‘lga qo‘yiladimi?
Dunyo futbolining eng qudratli mintaqaviy uyushmalari FIFA ichida ochiqdan-ochiq to‘qnashuv sari yaqinlashmoqda. Gap Gianni Infantino haqida ketmoqda. Endi masala uning navbatdagi islohot g‘oyasi emas, balki umuman prezidentlik kursisini saqlab qola olishi haqida bormoqda.
UEFA, AFC va CONCACAF ichida ishonchsizlik votumi masalasi allaqachon jiddiy muhokama qilinayotgani ma’lum bo‘ldi. Bu tashkilotlar avval ham Infantino tashabbusiga – FIFA musobaqalariga, jumladan Jahon chempionatiga xususiy investorlarni kiritish va ularga yangi tijorat tuzilmasida ulush berish rejasiga – keskin qarshi chiqqan edi.
Bir yuqori lavozimli manba jarayonni bir jumlada ifodaladi: “Yo u tinch yo‘l bilan ketadi va mart oyida nomzodini qo‘ymaydi, yo bo‘lmasa qattiq yo‘l bilan ketadi”. Bu so‘zlar ortida futbol siyosatining eng keskin ssenariysi – ishonchsizlik votumi – turgani ayon.
FIFA nizomi, bo‘sh qolgan band va bosim ostidagi prezident
FIFA nizomiga ko‘ra, FIFA Kengashi istalgan vaqtda Favqulodda Kongress chaqirishi mumkin. Yoki bunga majbur bo‘ladi: agar 211 a’zodan kamida beshdan biri yozma ravishda kun tartibi aniq ko‘rsatilgan so‘rov yuborsa, uch oy ichida Kongress bo‘lishi shart. Har bir uyushma – bitta ovoz.
Ammo eng muhim narsa: prezidentga nisbatan ishonchsizlik votumini aniq tartibga soluvchi band yo‘q. Bo‘shliq. Aynan shu bo‘shliq atrofida hozir futbol siyosatining eng keskin partiyasi o‘ynalmoqda.
FIFA Al Jazeera’ning izoh so‘roviga darhol javob bermadi. UEFA ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri “ishonchsizlik votumi muhokama qilinyaptimi?” degan savolga javob bermadi, lekin avvalgi bayonotini eslatish bilan cheklanishdi: tashkilot FIFA rahbariyati va boshqaruvini “tubdan va chuqur” qayta ko‘rib chiqish kerak, “hech bir variant stol ustidan olinmasligi lozim”, degan fikrida qat’iy turibdi.
CONCACAF ham bevosita izoh berishdan bosh tortdi, ammo UEFA va AFC bilan birgalikdagi oldingi bayonotiga ishora qildi. O‘sha bayonotda FIFA rahbariyati “ishonchning tubdan buzilishi”da ayblangan edi. AFC esa Al Jazeera murojaatiga javob qaytarmadi.
2027 saylovlari yaqinlashar ekan, xavfli o‘yin boshlanmoqda
Infantino 2027 yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA Kongressida qayta saylanish niyatini ochiq aytgan. U hanuz ko‘plab a’zo uyushmalar, xususan Afrika konfederatsiyasi CAF tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
FIFA o‘z a’zolaridan tijorat tuzilmasi bo‘yicha xatolar uchun uzr so‘radi. O‘tgan hafta esa Qatar va 2030 yil Jahon chempionatini qabul qiladigan Marokashni ham o‘z ichiga olgan olti arab futbol uyushmasi Infantino tarafini ochiqcha oldi. Bu orada Marokashda o‘tgan inqiroz yig‘ilishidan so‘ng FIFA rahbariyati prezidentga to‘liq ishonchini yana bir bor tasdiqladi.
Shunga qaramay, UEFA, AFC va CONCACAF ichida ishonchsizlik votumi g‘oyasi tobora kuchayib bormoqda. Ammo ularning o‘zlari ham xavfni yaxshi biladi: agar bu hujum muvaffaqiyatsiz tugasa, Infantino yanada kuchliroq chiqib ketishi, saylovoldi poygasida “hali ham ko‘pchilik mening tarafimda” degan dalilga ega bo‘lishi mumkin.
Infantino obro‘siga eng katta zarba uning eng bahsli loyihasi – yangi tijorat kompaniyasida xususiy investorlar uchun minoritar ulush sotish rejasi – qulaganidan so‘ng tushdi. Bu tuzilma Jahon chempionati kabi eng yirik turnirlarning tijorat huquqlarini boshqarishi kerak edi.
FIFA 2023–2026 yillar moliyaviy siklida tushum 15 milliard dollardan oshishini kutmoqda, asosiy daromad esa aynan 2026 yilgi Jahon chempionati yili hisobiga shakllanadi. Shunday paytda tijorat tuzilmasini xususiy qo‘llarga qisman topshirish g‘oyasi UEFA, AFC va CONCACAF uchun qizil chiziq bo‘ldi. Ular bu rejani shaffoflik, maslahatlashuv va boshqaruv tamoyillarining buzilishi sifatida keskin tanqid qildi.
Ichki portlash: Lamour ketishi va vitse-prezidentning yuz o‘girish
Inqiroz haftasi FIFA ichidan ham zarba keltirdi. Tashkilot Bosh operatsion direktori Kevin Lamour lavozimidan ketdi. U ilgari ham investitsiya loyihasini tanqid qilib, xodimlar “bitta odam loyihasi” yuzasidan “aldanganini” aytgan edi. FIFA uning ketishi sababini oshkor qilmadi.
Shu bilan birga, FIFA vitse-prezidenti Sandor Csanyi ham Infantino tarafini tark etdi. U Lamourning ketishini “oxirgi tomchi” deb atadi. Bu bayonot FIFA ichidagi norozi kayfiyatning qanchalik chuqurlashganini ko‘rsatib qo‘ydi.
Shunga qaramay, Infantino raqiblarining yo‘li toza emas. Hali birorta raqib nomzod 18 noyabrga qadar bo‘lgan nomzod ko‘rsatish muddatidan oldin ochiq sahnaga chiqqani yo‘q. CAF prezidenti Patrice Motsepe esa o‘tgan hafta yana bir bor Afrikaning Infantino tarafida ekanini, uning kelajagi saylovda FIFA a’zolari tomonidan hal qilinishi kerakligini aytdi.
Infantino taklif qilgan, ammo bekor qilingan investitsiya rejasiga ko‘ra, milliy uyushmalar infratuzilma, murabbiylik, terma jamoalar, musobaqalar, ommaviy futbol va ayollar futboli uchun bir martalik 20 million dollargacha kapital jalb qilish imkoniga ega bo‘lishi kerak edi. Ko‘plab kichik uyushmalar uchun bu taklif jiddiy moliyaviy nafas bo‘lishi mumkin edi – aynan shuning o‘zi ham saylovlarda Infantino uchun kuchli karta bo‘lib qolmoqda.
Klublar sahnaga chiqmoqda: maydonda emas, siyosiy stol atrofida
Bosim faqat ovoz berish huquqiga ega uyushmalardan kelayotgani yo‘q. Yevropadagi eng yirik va o‘rta darajadagi klublarni birlashtirgan European Football Clubs (EFC) ham maydonga tushgan. Tashkilotga Paris Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi raislik qiladi, u UEFA bilan bir qatorda FIFAda o‘zgarish bo‘lishini istayotgan lager bilan bir yoqda turibdi.
EFC FIFA’ni aniq ogohlantirdi: agar boshqaruv, shaffoflik va klublar bilan munosabatlar bo‘yicha xavotirlar bartaraf etilmasa, kelajakdagi erkaklar va ayollar Club World Cup turnirlarida ishtirok etmaslik masalasi kun tartibiga chiqishi mumkin. Klublar FIFA’da ovozga ega emas, lekin sportiy va tijoriy ta’siri ulkan. Ular yo‘q bo‘lsa, FIFA’ning eng yirik sahnalari bo‘shab qoladi.
Xalqaro sport marketingining tajribali nomi Michael Payne bir fikr bilan vaziyatning mohiyatini ochib berdi: agar Infantino saylovda g‘alaba qilsayu, lekin futboldagi “superkuchlar”ning aksariyati unga qarshi bo‘lib qolsa, tashkilotni qanday boshqaradi? Uning ta’kidlashicha, “kichik davlatlar” hisobiga 51 foizlik g‘alaba olish siyosiy jihatdan mumkin, ammo bunday holatda FIFA ichidagi bo‘linish baribir chuqur qoladi.
Homiylar jim, lekin savollar ko‘paymoqda
FIFA homiylari hozircha ochiqcha tanqid bildirmadi. Ularning logotiplari hamon Jahon chempionatlari va boshqa turnirlar sahnasida porlab turibdi. Ammo savollar ko‘paygan.
Payne tasvirlagan kayfiyat shunday: homiylar ichida “bunchalik muvaffaqiyatli Jahon chempionatini o‘tkazib, keyin qanday qilib o‘zingga o‘zing o‘q uzishing mumkin?” degan savol tobora ko‘proq yangramoqda.
FIFA ichida esa vaqt tobora qisqarib bormoqda. Bir tomonda – Infantino uchun halokatli bo‘lishi mumkin bo‘lgan ishonchsizlik votumi g‘oyasi. Ikkinchi tomonda – Afrikaning ochiq yordami, kichik uyushmalar ovozi va hali ham nomzodini e’lon qilmagan raqiblar.
Savol oddiy, javob esa butun futbol siyosatini o‘zgartirishi mumkin: 2027 yilgi Kongress sahnasiga Infantino yana favorit sifatida chiqadimi yoki bu inqiroz uning davrini yakunlaydigan burilish nuqtasiga aylanadimi?
