Infantino bosimi ostida: Jahon chempionati atrofidagi siyosiy to‘fon
Gianni Infantino o‘z prezidentligi davridagi eng og‘ir sinovga duch keldi. Sabab bitta: Jahon chempionati atrofidagi tijoriy tuzilmani o‘zgartirish, unga xususiy kapitalni kiritish rejasi butun futbol siyosatini larzaga soldi.
FIFA rahbarining kursisi ilk bor bunchalik qattiq tebralayapti. Kechagi ittifoqchilar sukut saqlamayapti, konfederatsiyalar va siyosatchilar savolni ochiq qo‘ymoqda: Infantino bu tashkilotni yana qancha boshqaradi?
20 milliard dollarlik savol
Mo‘jaz detal emas, mojaroni aynan Jahon chempionati pul oqimi qo‘zg‘atdi. Reja oddiy ko‘rinadi, ammo oqibatlari og‘ir bo‘lishi mumkin: FIFA Forward Enterprise nomli alohida tijoriy tuzilma tashkil etish, unga eng qimmat aktivlarni – translyatsiya huquqlari, homiylik shartnomalari va boshqa daromad manbalarini topshirish.
Ushbu yangi kompaniya qiymati qariyb 20 milliard dollar atrofida baholanayotgani aytilmoqda. Uning 20 foiz ulushi xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi rejalashtirilgan. Asosiy nomzod sifatida Joshua Kushner asos solgan Thrive Eternal investitsiya firmasi tilga olinmoqda.
Infantino bu modelni himoya qilmoqda. U buni rivojlanayotgan mamlakatlardagi futbolni qo‘llab-quvvatlash, FIFA a’zolariga ko‘proq mablag‘ yo‘naltirish uchun “yangi daromad dvigateli” sifatida taqdim etyapti.
Tanqidchilar esa boshqa manzarani ko‘rmoqda: xususiy kapital Jahon chempionati ustidan ta’sir o‘tkaza boshlasa, futbolning eng muqaddas turniri siyosiy va moliyaviy bosimlar maydoniga aylanmaydimi?
UEFA signal berdi: “Jahon chempionati sotilmaydi”
Reja oshkor bo‘lishi bilan futbol siyosatidagi chiziqlar keskin chizildi. UEFA favqulodda uchrashuvlar o‘tkazdi va pozitsiyasini aniq bildirdi: Jahon chempionati ustidan xususiy ta’sirga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi.
Yevropa faqat norozilik bildirmadi, balki ogohlantirdi: bu yo‘lga kirilsa, sport tarixidagi eng nufuzli turnirning mustaqilligi xavf ostida qoladi.
Yevropa bilan cheklanib qolmadi. CONCACAF va Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham o‘z tashvishlarini yashirmadi. Ularning bayonotlari keskin bo‘lmasa-da, asosiy ohang bir xil: qarorlar shoshma-shosharlik bilan, yetarlicha maslahatlashuvsiz qabul qilinmoqda.
Infantino uchun bu – jiddiy signal. Konfederatsiyalar o‘rtasidagi beqaror muvozanat FIFA siyosatining markaziy nuqtasi bo‘lib kelgan, hozir esa aynan shu tizim qarshilik frontiga aylanmoqda.
Ichki front ochildi: prezident atrofidagi doira yemirilyapti
Eng xavfli zarba esa tashqaridan emas, ichkaridan keldi. FIFA ichidagi yuqori lavozimli shaxslar asta-sekin Infantinodan uzoqlashmoqda.
Birinchi jiddiy “uzilish”ni Carlos Cordeiro amalga oshirdi. AQSh futbol federatsiyasining sobiq prezidenti, Infantino maslahatchilaridan biri bo‘lgan Cordeiro bu loyihadan ochiqchasiga norozi bo‘ldi. Uning savoli juda aniq: katta zaxiralarga ega tashkilot nega tashqi kapitalga muhtoj?
Bu tanqidni Kevin Lamour yanada keskin ohangda davom ettirdi. FIFA bosh operatsion direktori, yillar davomida Infantinoning eng ishonchli hamkorlaridan biri sanalgan Lamour jarayonning o‘zini nishonga oldi. Uning ta’kidlashicha, FIFA xodimlari, rasmiylari, konfederatsiyalar va boshqa manfaatdor tomonlar loyiha bo‘yicha to‘liq xabardor qilinmagan.
Bu endi faqat moliyaviy model bahsi emas. Lamourning fikrlari FIFA ichidagi shaffoflik, boshqaruv va qaror qabul qilish madaniyatiga oid chuqurroq muammolarni ochib tashladi.
Siyosatchilar ham maydonga tushdi
Mojaro futbol chegarasidan chiqib ketdi. Bir qator siyosiy arboblar ham Infantinoni o‘z pozitsiyasini qayta ko‘rib chiqishga chaqirdi. Bu chaqiriqlar alohida bosim emas, balki allaqachon to‘plangan noroziliklar foniga qo‘shilgan yangi qatlam bo‘ldi.
Infantino avval ham siyosiy maydonga yaqinlashgani uchun tanqid ostida qolgan. Ayrim mamlakatlardagi tashriflari, bayonotlari va 2026 yilgi Jahon chempionati bilan bog‘liq qarorlari ko‘p savol tug‘dirgan edi. Endi esa xususiy kapital masalasi bu fonni yanada qoraytirdi.
Shunga qaramay, FIFA prezidenti hozircha chekinish niyatida emas. U iste’fo haqida gapirmadi, lavozimni tark etishga hech qanday ishora ham bermadi.
Grafström soyasi
Biroq kulis ortida vaziyat ancha murakkab. FIFA Bosh kotibi Mattias Grafström, uzoq vaqt davomida Infantinoning eng yaqin ittifoqchilaridan biri sifatida ko‘rilgan shaxs, endi prezidentdan tobora uzoqlashayotgani haqida xabarlar chiqmoqda.
Bu faqat shaxsiy sovuqlik emas, balki kelajakdagi hokimiyat kurashi uchun potentsial nuqta sifatida talqin qilinmoqda. Grafströmning nomi ehtimoliy rahbariyat o‘zgarishi ssenariylarida tobora ko‘proq tilga olinmoqda, garchi hozircha hech qanday rasmiy tashabbus bo‘lmasa-da.
Savol ochiq: FIFA ichida yangi kuch markazi shakllanayotgandekmi yoki bu faqat inqiroz pallalariga xos mish-mishlarmi?
Mustahkam ko‘ringan tizimdagi yoriqlar
Yillar davomida Infantino FIFA ichida deyarli to‘liq nazoratga ega lider sifatida tasvirlanib keldi. Saylovlarda keng qo‘llab-quvvatlov, islohotlar shiori, infratuzilmaga yo‘naltirilgan mablag‘lar – bularning barchasi unga mustahkam siyosiy tayanch yaratgandek tuyulgan.
Bugungi mojarolar esa boshqa manzarani ochyapti. Tashqi qarshiliklar bilan birga ichki ishonch yemirila boshladi. Konfederatsiyalar, yuqori martabali amaldorlar, siyosiy arboblar – ko‘pchilik endi savol bermoqda, ba’zilari esa ochiqchasiga qarshi chiqyapti.
FIFA kelgusi yillarda qaysi yo‘lni tanlaydi? Jahon chempionati tijoriy modelini tubdan o‘zgartirish, xususiy kapitalni ichkariga kiritish va buning evaziga siyosiy ta’sirni bo‘lishishmi? Yoki tashkilot ichidagi qarshiliklar Infantinoni orqaga chekinishga majbur qiladimi?
Jahon futbolining eng yirik sahnasi ustidan kim nazorat o‘tkazishi haqidagi bahs endi faqat moliyaviy masala emas. Bu – FIFA hokimiyatining o‘zi uchun kurash. Va bu kurashda Infantino ilk bor o‘zini mutlaq favorit emas, balki himoyaga majbur bo‘lgan o‘yinchi sifatida ko‘ryapti.
