Infantino reja: 20 milliard dollarlik futbol siyosati inqirozi
Futbol olami bir necha kun ichida keskin burilish ko‘rdi. FIFA prezidenti Gianni Infantino Jahon chempionati ulushlarini sotishni ko‘zlagan rejadan ortga chekindi. Shov-shuvli tashabbus atigi bir necha kunda global norozilikka, ichki isyon va bo‘hton darajasidagi tanqidlarga aylanib ulgurgan edi.
Kecha kechqurun e’lon qilingan qisqa, ammo aniq bayonotda Infantino: “Taklif amalga oshirilmaydi”, deb keskin chiziq tortdi. Bu birgina jumla ortida esa butun hafta davomida yig‘ilib kelgan bosim, tahdid va ochiq qarshilik yotibdi.
20 milliardlik loyiha va Kushnerlar izi
Infantino rejasi oddiy emasdi. U FIFA’ning tijoriy faoliyatini – erkaklar va ayollar Jahon chempionatlari, Club World Cup kabi yirik turnirlarni – alohida kompaniyaga ajratib, 20 milliard dollarlik yangi tuzilma yaratmoqchi bo‘ldi. Shu kompaniyaning 20 foizi xususiy investorlar qo‘liga o‘tishi kerak edi.
FIFA ichida “anchor investor” sifatida ta’riflangan asosiy sarmoyador – Joshua Kushner asos solgan, Nyu-Yorkda joylashgan investitsiya firmasi. U AQSh sobiq prezidentining kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Futbol siyosatiga yirik moliyaviy guruhlarning bunday darajada kirib kelishi ko‘plab rahbarlar va konfederatsiyalar uchun chiziqdan o‘tishdek qabul qilindi.
Taklif seshanba kuni e’lon qilingach, har kuni qarshilik kuchaydi. Infantino “hamma tomonlarni tingladim”, deya ta’kidladi, ammo aynan o‘sha “tinglash” jarayoni uning loyihasini yemirib tashladi.
Ichki isyon: iste’foga chiqqan maslahatchi va ochiq bayonot
Burilish nuqtasi juma kuni yuz berdi. Ikki yirik FIFA rasmiysi ochiqchasiga qarshi chiqdi. Ulardan biri – prezident maslahatchisi maqomini tashlab, iste’fo berdi. Ikkinchisi esa xodimlar “aldanganini” aytib, loyiha darhol to‘xtatilishi kerakligini bildirdi.
Oq Uy Jahon chempionati bo‘yicha Task Force tarkibida FIFA’ni vakillik qilgan Carlos Cordeiro keskin qaror qabul qildi. U maslahatchilikdan voz kechdi va bayonotida: “Men Jahon chempionatida ulush sotilishini ko‘rib turib jim o‘tira olmayman”, dedi. Sobiq Goldman Sachs bankiri bo‘lgan Cordeiro boshqa yuqori lavozimli FIFA xodimlarini ham ovoz chiqarishga chaqirdi.
Oradan ko‘p o‘tmay, FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press orqali o‘z pozitsiyasini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Infantino so‘nggi oylar davomida reja ustida yetarlicha oshkora ishlamagan, xodimlar to‘liq ma’lumotdan bexabar qolgan.
Lamour bu tashabbusni “bitta odamning loyihasi” deb atadi. Uning fikri keskin edi: bu loyiha nafaqat to‘xtatilishi, balki futbol siyosiy rahbarlari o‘zlariga “to‘g‘ri savollar berib, to‘g‘ri qaror qabul qiladigan” payt kelganini anglatardi.
UEFA baykoti: “Sotib bo‘lmaydigan narsalar bor”
Infantino uchun eng og‘ir zarba Yevropadan keldi. UEFA’ga a’zo 55 ta assotsiatsiya Jahon chempionati va barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyor ekanini e’lon qildi. Bunday keskin bayonot global futbol tarixida kam uchraydi.
UEFA pozitsiyasi aniq edi: “Ba’zi narsalar shunchaki sotish uchun emas.” Ular FIFA’ni dunyo futbolining “qo‘riqchisi” sifatidagi vazifasidan voz kechayotganlikda aybladi. Ayniqsa, Infantino uzoq yillar UEFA tizimida ishlagani, 2016 yilda FIFA prezidentligiga aynan shu tashkilotdagi karerasi orqali ko‘tarilgani fonida bu tanqid yanada og‘ir eshitildi.
Yevropaning keskin chiqishidan so‘ng, Concacaf va AFC ham rejaga qarshi pozitsiyasini bildirdi. Shu tariqa, FIFA ichida ham, tashqarisida ham deyarli hech qanday siyosiy tayanch qolmadi.
Qat’iy baykot tahdidi va yaqinlashayotgan turnir
Eng yaqin FIFA musobaqasi – sentabr oyida Polshada start oladigan ayollar U-20 Jahon chempionati. UEFA a’zolari bu turnirni ham boykot qilishga tayyor ekanini aytdi. Bu esa rejaning “nazariy” bahsdan chiqib, real musobaqalarga tahdidga aylanganini ko‘rsatdi.
Infantino vaziyat qanchalik jiddiylashganini kech bo‘lsa-da tushundi. U bayonotida “o‘yinni birlashtirish”, “ko‘proq yordamga muhtoj mamlakatlarda futbolni o‘stirish” kabi maqsadlarni tilga oldi. Ammo bu so‘zlar allaqachon shakllanib bo‘lgan qarshilik to‘lqinini to‘xtata olmadi.
Siyosiy kelajak savol ostida
Infantino 2019 va 2023 yillarda raqibsiz qayta saylangan, FIFA nizomiga ko‘ra, yana bitta to‘rt yillik muddatga da’vogarlik qilish huquqiga ega. Keyingi prezidentlik poygasi uchun nomzodlar ro‘yxatiga kirish muddati 18 noyabrda tugaydi. Saylov esa to‘rt oy o‘tib, Rabot shahrida, FIFA’ning Afrika bo‘yicha shtab-kvartirasi joylashgan hududda bo‘lib o‘tadi.
Uning o‘rni yaqindagina deyarli tebratilmasdek tuyulardi. Uzoq muddatli noroziliklar, bahsli loyihalar, mashhur bo‘lgan “kuch bilan o‘tkazish” urinishlariga qaramay, siyosiy pozitsiyasi mustahkam ko‘ringan. Ammo xususiy kapitalga bog‘liq bu so‘nggi xato vaziyatni o‘zgartirishi mumkin.
Lamour va Cordeiro kabi ichki figurantlarning ochiq chiqishi, UEFA baykot tahdidi, boshqa konfederatsiyalarning noroziligi – bularning bari Infantino uchun ogohlantiruvchi signallar. Endi savol bitta: Jahon chempionatini xususiylashtirishga urinish uning hokimiyatiga tushgan bir martalik dog‘ bo‘lib qoladimi yoki FIFA ichidagi kuch muvozanatini butunlay o‘zgartirib yuboradigan burilish nuqtasiga aylanadimi?
