Jahon chempionati 64 jamoali formatga kengayadimi?
Futbol olami hali 2026 yilgi 48 jamoali Jahon chempionati formatiga ham ko‘nikmay turibdi, FIFA esa allaqachon navbatdagi sakrashga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Tashkilot rasmiy hujjatida 2030 yildan boshlab turnirni 64 terma jamoaga kengaytirish imkoniyatini o‘rganish uchun mustaqil konsalting kompaniyasiga buyurtma bergani ochiqlangan.
Bu shunchaki texnik tekshiruv emas. Bu – o‘yin qoidalarini butunlay o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan siyosiy va moliyaviy qarorga tayyorgarlik.
64 jamoa: savol – pulda, javob – bozorda
FIFA topshirig‘i aniq belgilangan. Tanlanadigan agentlik birinchi navbatda 48 jamoali formatdan 64 jamoaga o‘tish Jahon chempionatining bozor qiymatiga qanday ta’sir qilishini hisoblab chiqishi kerak. Gap faqat turnir daromadida emas, balki butun futbol ekotizimida – qit’a va milliy assotsiatsiyalar, ligalar, klublar, media va homiylar zanjirida.
Hisobotning boshlang‘ich nuqtasi – kengaytirilgan formatdan kutilayotgan tushumlar prognozi. Shundan keyin brendlar, translyatorlar, muxlislar, media kompaniyalar va qolgan barcha ishtirokchilar uchun oqibatlar tahlili keladi.
Hujjatda alohida ta’kidlanishicha, tadqiqot “bozor qiziqishi, tijoriy imkoniyatlar va bozor to‘yinish xavfini” baholashi shart. Muxlislar va iste’molchilarga oid ma’lumotlardan foydalanish ruxsat etiladi, lekin bu faqat yordamchi vosita bo‘lishi kerak. Asosiy yondashuv – B2B, ya’ni biznesdan biznesga yo‘naltirilgan tahlil.
Qisqacha aytganda, FIFA bir savolga javob izlayapti: 64 jamoali Jahon chempionati – oltin konmi yoki haddan tashqari cho‘zilgan mahsulotmi?
Qisqa muddat, katta bosim
Vaqt juda tig‘iz. Konsalting shartnomasini qo‘lga kiritadigan agentlik 14 avgust kuni e’lon qilinadi. Shundan so‘ng atigi to‘rt hafta – 10–11 sentyabrgacha – xulosa taqdim etish uchun.
19 sentyabr esa alohida sana sifatida belgilangan: bu Jahon chempionati mezbonlik huquqlarini sotish jarayonidagi yakuniy muddatlardan biri. Demak, yoz oxirigacha futbol olami 2030 yilgi turnir 64 mamlakatni qamrab olishi mumkinmi-yo‘qmi, dastlabki javobni bilib qolishi ehtimoli katta.
Bu shunchaki kalendar bandi emas. Bu qaror keyingi o‘n yilliklar uchun Jahon chempionati tuzilmasini belgilab berishi mumkin.
Qit’alar o‘rtasida sovuq urush
FIFA kengayish tarafdori bo‘lib, oldinga intilayotgan bir paytda, qit’a konfederatsiyalari front chizig‘ida turibdi. Qarama-qarshilik ochiqchasiga kuchayib bormoqda.
UEFA bu borada bosh muxolif. Yevropa futboli markazi FIFA yo‘nalishidan jiddiy xavotirda va bu pozitsiyada yakka emas. CONCACAF, Osiyo futbol konfederatsiyasi, Afrika va Okeaniya konfederatsiyalari ham FIFA targ‘ib qilayotgan umumiy yo‘nalish bilan ko‘plab masalalarda kelishmayapti.
Masala faqat 64 jamoali formatda emas. Paralel ravishda “FIFA Forward Foundation” tashkil etish va Jahon chempionatiga xususiy sarmoyani keng ochish taklifi atrofida ham bo‘ron ko‘tarilgan. Amalda bu – “Jahon chempionatini sotish” haqidagi tortishuv.
Natijada bo‘linish yanada chuqurlashmoqda: bir tomonda – Zürichdagi markaz, ikkinchi tomonda – futbol poytaxtlari, o‘z manfaatlari va kalendari uchun kurashayotgan konfederatsiyalar.
Kengayishmi yoki haddan oshishmi?
64 jamoa degani – ko‘proq hikoya, ko‘proq bayroq, ko‘proq bozor. Yangi mamlakatlar sahnaga chiqadi, yangi auditoriyalar ochiladi, translyatsiya huquqlari va homiylik shartnomalari kengayadi. FIFA uchun bu raqamlar va siyosiy ta’sir maydonining kengayishi.
Ammo boshqa tomoni ham bor: kalendar allaqachon to‘lib-toshgan, futbolchilar yuklama ostida, klublar va ligalar esa Jahon chempionati tufayli mavsumni bo‘lib tashlashdan charchagan. Bozor to‘yinishiga yaqinlashayotgan paytda yana bir kengayish – risk.
Shu bois FIFA buyurtma qilgan tadqiqot oddiy iqtisodiy hisobot emas, balki futbol kuchlar muvozanatini qayta chizib berishi mumkin bo‘lgan siyosiy hujjatga aylanmoqda.
Jahon chempionati 64 jamoaga chiqadimi yoki yo‘q – bu qaror yaqin haftalarda qog‘ozda shakllanadi. Savol esa hanuz o‘tkir: global o‘sish istagi bilan o‘yin mohiyatini saqlab qolish o‘rtasida chiziq qayerda tugaydi?
