Jahon chempionati va FIFAning 20 milliard dollarlik rejasi
Futbolning yuragi bo‘lgan Jahon chempionati atrofida yirik siyosiy va moliyaviy bo‘ron ko‘tarildi. FIFA yangi tijoriy sho‘ba tuzib, turnirning bir qismini tashqi investorlar qo‘liga topshirmoqchi. Yevropa esa bunga ochiqchasiga qarshi chiqmoqda.
FIFAning 20 milliard dollarlik rejasi
FIFA seshanba kuni e’lon qilgan rejaga ko‘ra, taxminan 20 milliard dollarlik (qariyb 17,6 milliard yevro) yangi kompaniya tashkil etmoqchi. Bu sho‘ba Jahon chempionati va boshqa yirik musobaqalarni boshqaradi, ulushlarning 20 foizigacha bo‘lgan qismi esa xususiy investorlar ixtiyoriga taklif etiladi.
Reja bo‘yicha, FIFAga a’zo har bir milliy federatsiya bir martalik tarzda 20 million dollargacha kapital olish imkoniga ega bo‘ladi. Bu, ayniqsa, kichik va moliyaviy jihatdan qiynalayotgan uyushmalar uchun juda jozibali ko‘rinadi.
Ammo pul oqimi va’da qilingan zahoti, Yevropa futbolidagi siyosiy bosim ham keskin oshdi.
Yevropa Ittifoqi va UEFA bir safda
UEFA allaqachon FIFAni o‘yinning “ruhini sotishga” urinishda ayblagan edi. Endi bu frontga Yevropa Ittifoqi ham qo‘shildi.
Yevropa Ittifoqining sport bo‘yicha komissari Glenn Micallef X ijtimoiy tarmog‘ida yozgan bayonotida futbolning “to‘xtovsiz tijoratlashuvi yemiruvchi tus olayotgani”ni ta’kidladi. Uning fikricha, FIFAning tartibga soluvchi vakolatlari bilan xususiy investorlarning moliyaviy manfaatlari bir nuqtada tutashib ketishi xavfli signal.
Micallef Yevropa Komissiyasi bu takliflarni diqqat bilan o‘rganishini bildirdi. Yevropa Ittifoqi shartnomalariga ko‘ra, sport qoidalari Yevropa iqtisodiyotiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan holatlarda Yevropa huquqiga bo‘ysunadi. Demak, bu endi nafaqat futbol, balki siyosiy va huquqiy maydonga ham ko‘chgan bahs.
Investorlar soyasida siyosiy ism-shariflar
FIFA bu loyiha ustida Nyu-Yorkda joylashgan JP Morgan bilan ishlayotgani ma’lum qilingan. Potensial investorlar orasida Joshua Kushner tomonidan yo‘lga qo‘yilgan Thrive Eternal fondi ham bor.
Joshua Kushnerning ukasi Jared Kushner Ivanka Trump bilan turmush qurgan, u esa AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning qizi. Bu aloqalar fonida loyiha atrofida siyosiy ranglar ham sezila boshladi. Futbolning global boshqaruv organi moliya bozoriga yuzlanar ekan, uning ortida qanday kuchlar turgani haqidagi savollar yanada ko‘paymoqda.
“Jahon chempionati mahsulot emas”
Tanqidlar Yevropaning turli burchaklaridan yog‘ila boshladi. Buyuk Britaniya Bosh vaziri Andy Burnhamning so‘zlari ayniqsa keskin yangradi.
Uning fikricha, Jahon chempionati oddiy “mahsulot” emas, balki butun sport olamidagi eng yirik musobaqa. Eng muhim jumla esa shunday: bu hech qachon hech kimning sotish vakolatiga ega mulki bo‘lmagan.
Bu bayonot Yevropa futboli ichida shakllanayotgan kayfiyatni aniq ifodalaydi: gap faqat pulda emas, o‘yinning ma’nosi va merosida.
Boykot tahdidi: Yevropa chetga chiqadimi?
Sky News xabariga ko‘ra, Yevropa futbol assotsiatsiyalari keyingi Jahon chempionatini boykot qilish imkoniyatini jiddiy ko‘rib chiqmoqda, agar FIFA prezidenti Gianni Infantino bu rejani oxirigacha yetkazsa.
Bu oddiy ogohlantirish emas. Ular bu hafta favqulodda onlayn yig‘ilish o‘tkazib, masalani muhokama qilishni rejalashtirgan. Agar Yevropaning yirik futbol kuchlari bir yoqadan bosh chiqarsa, Jahon chempionatining siyosiy va sport og‘irlik markazi larzaga kelishi turgan gap.
FIFAning javobi: “Hammasi futbol uchun”
Rasmiy jihatdan FIFA hozircha o‘z pozitsiyasida qat’iy turibdi. Tashkilot o‘zini Shveytsariyada ro‘yxatdan o‘tgan, butun dunyo bo‘yicha 211 milliy federatsiyani birlashtirgan notijorat uyushma sifatida ta’riflaydi. Har qanday yangi reja avval shu a’zolar tomonidan ma’qullanishi shart.
Infantino federatsiyalarga 19 sentyabrgacha vaqt bergan. Britaniya ommaviy axborot vositalari xabariga ko‘ra, rejani qo‘llab-quvvatlaganlar uchun 40 million dollargacha (taxminan 35,1 million yevro) rag‘bat puli taklif etilmoqda.
FIFA uzoq muddatli investorlar ehtiyotkorlik bilan tanlanishini, ularga faqat ozchilik ulushi berilishini, nazorat esa o‘z qo‘lida qolishini ta’kidlayapti. Rasmiy bayonotda barcha sof daromadlar yana futbolning o‘ziga, butun dunyodagi rivojlanish loyihalariga qayta yo‘naltirilishi aytilgan.
Ammo savol ochiq: bu tizimda haqiqiy nazorat kimda bo‘ladi – federatsiyalarda, FIFAda yoki yakunda baribir xususiy kapitalda?
O‘yin taxtasi o‘zgaryaptimi?
Jahon chempionati bir asrga yaqin vaqt davomida millatlar orzusi, futbolchilarning cho‘qqisi va muxlislar uchun bayram bo‘lib kelgan. Endi esa u global investitsiya loyihasiga aylantirilmoqchi.
UEFAning keskin bayonotlari, Yevropa Ittifoqining huquqiy bosimi va boykot tahdidlari fonida bu reja shunchaki moliyaviy eksperiment emas, balki futbol tarixidagi burilish nuqtasiga aylanib bormoqda.
Savol bitta: futbolning “ruhi” qanchaga baholanadi – va uni sotib olishga kim jur’at qiladi?
