Jahon chempionatida Golden Boot poygasi: Messi va Mbappé yetakchilik qilmoqda
Thierry Henry aytgan o‘sha gap 2008 yilda aytilgan bo‘lsa-da, 2026 yilgi Jahon chempionati yakuniga uchib kelayotgan hozirgi pallada bundan ko‘ra dolzarbroq bo‘lmagan. Turnirda atigi to‘rtta o‘yin qoldi. Kubok — asosiy nishon. Lekin sahna ortida yana bir poyga bor: eng ko‘p gol urgan futbolchiga beriladigan Golden Boot.
Bu sovrin har doim ham chempion jamoa futbolchisiga nasib etmaydi. Hatto tez-tez nasib etmaydi. Oxirgi marta bu narsa 2002 yilda bo‘lgandi: Ronaldo Braziliya bilan beshinchi Jahon chempionligini qo‘lga kiritarkan, yo‘l-yo‘lakay sakkizta gol urib, poygani yakka yakunlagan.
Just Fontaine’ning 1958 yildagi 13 gollik afsonaviy natijasiga esa hali ham hech kim yaqinlasha olmadi. O‘shanda Fransiya yarim finalda to‘xtagan, ammo Fontaine raqib darvozasini 13 marta ishg‘ol qilgan. Hozir esa boshqa davr: 16 ta ko‘proq jamoa, 40 ta ko‘proq o‘yin, demak, tabiiyki, gollar ham tarixda bo‘lmagan darajada ko‘paydi.
Bu poyga esa hali tugagani yo‘q.
Teng gollar, teng taqdirlar? Yo‘q, unchalik emas
1992 yildan beri Golden Boot taqdirlashida muhim qoida amal qiladi: agar bir nechta futbolchi bir xil miqdorda gol ursa, navbatda assistlar soni hisobga olinadi.
2010 yil bunga yorqin misol bo‘lgan. Spain hujumchisi David Villa, Uruguay yulduzi Diego Forlan, Netherlands pleymeykeri Wesley Sneijder va Germany vakili Thomas Müller — barchasi beshtadan gol urgan. Sovrin esa Müller qo‘liga o‘tgan, chunki u uchta golli uzatma bergan, qolganlar esa atigi bittadan.
2006 yilda esa yana bir filьtr qo‘shilgan: agar assistlar ham teng bo‘lsa, gollarni eng kam daqiqada urgan futbolchi yuqoriga qo‘yiladi. Ya’ni samaradorlik ham endi muhim.
Shu fon bilan hozirgi poygani ko‘rib chiqaylik.
1. Lionel Messi (Argentina) – 8 gol
(4 assist – 712 daqiqa)
Lionel Messi bu turnirni o‘ziga xos tarzda boshladi: Algeria bilan ilk o‘yinda tezkor gol urdi, lekin VAR va chiziq hakami bayrog‘i hammasini bekor qildi — ofsayd. Lekin bu faqat ogohlantirish bo‘ldi, xolos.
Bir oz o‘tib, u 20 metrlar atrofidan o‘ziga xos zarbasini yo‘lladi va bu safar hech qanday savol tug‘ilmadi. Ikkinchi bo‘limda esa Algeria darvozaboni Luca Zidane pastdan kelgan zarbani ushlay olmay, to‘pni oldiga tushirib yubordi. U yerda esa Messi tayyor turgan — Argentina sardori uchun bu faqat texnik ijro masalasi edi.
Hat-trickni u jarima maydoni chetidan yana o‘zining “imzo” zarbasi bilan rasmiylashtirdi: to‘p go‘yoki darvoza ortidagi sherigiga pas berilgandek egilib kirdi, Zidane esa faqat kuzatib qoldi.
Ikkinchi o‘yinda Austria bilan bahsda Messi penalti tepish imkoniyatini boy berdi, ammo bu ham uni to‘xtata olmadi. Facundo Medina uzatmasidan so‘ng bir zarbada darvozani ishg‘ol qildi va shu gol bilan Jahon chempionatlari tarixidagi eng ko‘p gol urgan futbolchi sifatida yakka peshqadamga aylandi. O‘sha o‘yinning oxiriga kelib, yana bir marta to‘pni yaqin masofadan darvozaga yo‘llab, ikki o‘yinda beshta golga chiqdi.
Jordan bilan so‘nggi guruh o‘yinda u zaxirada qoldi. Baribir maydonga tushdi va 80-daqiqada jarima zarbasidan yana bir marotaba o‘z nomini tabloya yozdirdi. Yig‘indi yettiga yetdi: round of 32da Cape Verde darvozasiga gol, undan keyin Egypt bilan o‘yinda dramatik kechgan so‘nggi daqiqalardagi tenglashtiruvchi zarba — sakkizinchi gol.
Messi nafaqat turnir, balki butun tarix bilan bellashmoqda.
2. Kylian Mbappé (France) – 8 gol
(3 assist – 666 daqiqa)
Kylian Mbappé bu Jahon chempionatiga odatdagidek shovqin bilan kirdi. Senegal bilan 3-1 hisobidagi g‘alabada u dubl qayd etdi va France uchun turnirni ochib berdi.
Keyingi o‘yinda Iraq darvozasini uzoq masofadan yorib o‘tdi. Philadelphia shahridagi ob-havo sababli cho‘zilgan tanaffusdan keyin ham ritmni yo‘qotmadi va ikkinchi bo‘limda yana bir bor raqib darvozasini ishg‘ol qildi.
Pley-off bosqichlari unga hamon mos tushmoqda. Round of 32da Sweden ustidan qozonilgan g‘alabada ikki chiroyli zarba, Paraguayga qarshi o‘yinda penalti, Morocco bilan chorak finalda yana bir gol — Mbappé har bosqichda maydonga iz qoldirdi.
Spain bilan yarim final esa uning va France uchun devor bo‘ldi. 0-2 hisobidagi mag‘lubiyat, darvozaga yo‘l topa olmaslik — va endi ular uchun faqat uchinchi o‘rin uchun bahs qoldi. Mbappé esa Messi bilan masofadan poygada turibdi, lekin endi qo‘lida faqat bitta o‘yin bor.
3. Erling Haaland (Norway) – 7 gol*
(0 assist – 537 daqiqa)
Erling Haaland nihoyat Jahon chempionatiga yetib keldi — va darhol shov-shuv ko‘tardi. Iraqga qarshi ilk o‘yinda Norway 4-1 hisobida g‘alaba qozondi, Haaland esa dubl bilan debyut qildi.
Birinchi gol — o‘ziga xos “oltinchi zona” zarbasi: chap qanotdan David Moller Wolfe pastdan uzatma beradi, Haaland esa sirpanib kelib to‘pni darvozaga yo‘naltiradi. Ikkinchi gol esa uning xarakterini ko‘rsatdi: raqib darvozaboniga bosim, xato, to‘pni darvozaga majburan tiqish.
Senegalga qarshi ikkinchi turda u yana sahnaga chiqdi. Ikkinchi bo‘limdagi xotirjam zarba — uchinchi gol. Oradan ko‘p o‘tmay, ajoyib voley — to‘rtinchi. Bunday tempni faqat eng zo‘rlar ushlab tura oladi.
Round of 32da Ivory Coastga qarshi o‘yinda u yana bir bor qahramonga aylandi: so‘nggi daqiqalardagi g‘alaba goli Norwayni keyingi bosqichga olib chiqdi. Brazilga qarshi 1/8 final esa butun turnirning sensatsiyalaridan biriga aylandi. Haaland bu bahsda yana dubl qayd etdi, ikkinchi goli esa hamma kutmagan vaziyatdan kelib chiqdi.
Norway endi turnirni tark etgan, Haaland esa yetti gol bilan poygani tashqaridan tomosha qilmoqda. Yulduzlar sahnadan tushdi, ammo iz qoldirdi.
4. Jude Bellingham (England) – 6 gol
(1 assist – 574 daqiqa)
Jude Bellingham bu turnirda “markaziy yarim himoyachi” tushunchasiga yangi ta’rif berayotgandek. U nafaqat ritmni boshqaryapti, balki natijani ham hal qilyapti.
Croatia ustidan 4-2 hisobidagi g‘alabada u hisobni ochganlardan biri bo‘ldi. Panama bilan 2-0 hisobidagi o‘yinda ham to‘pni darvozaga yo‘lladi. Guruh bosqichi oxiriga kelib, u allaqachon raqiblar uchun asosiy bosh og‘rig‘iga aylangandi.
Round of 32da Mexico bilan bahsda Bellingham dubl qayd etdi. Keyin Norwayga qarshi chorak final — yana dubl. Bir turnir doirasida markaziy yarim himoyachi uchun bu darajadagi produktivlik kam uchraydi.
England sardori Harry Kane bilan bir xil — oltitadan gol. Ammo FIFA statistikalariga ko‘ra, Bellingham kamroq daqiqa o‘ynagani uchun (574 daqiqa, Kane — 627) reytingda yuqoriroq turibdi. Bu ham poyganing nozik detali.
5. Harry Kane (England) – 6 gol
(1 assist – 627 daqiqa)
Harry Kane uchun bu Jahon chempionati tanish ssenariy bilan ketayotgandek. U yana gol uryapti, yana jamoasini yelkasida ko‘tarib boryapti.
Croatia bilan ochilish o‘yinida Kane dubl qayd etdi va Englandni 4-2 hisobidagi g‘alabaga boshladi. Ghana bilan 0-0 durangda butun jamoa singari qiynaldi, ammo Panama bilan so‘nggi guruh bahsida yana o‘z so‘zini aytdi — ikkinchi gol aynan uning hisobiga yozildi.
Round of 32da DR Congo ustidan qozonilgan g‘alabada Kane ikkinchi bo‘limda ikki marta raqib darvozasini ishg‘ol qilib, mamlakatini navbatdagi bosqichga olib chiqdi. Mexico bilan bahsda esa penalti nuqtasidan aniq zarba bilan oltinchi golini urdi.
Kane 2018 yilda Golden Bootni qo‘lga kiritgan. Endi esa uni o‘z jamoa ichidagi sherigi Bellingham ham, boshqa yulduzlar ham siqib chiqarmoqda. Shunga qaramay, u poygada ichkarida.
=6. Ousmane Dembélé (France) – 5 gol
(2 assist – 492 daqiqa)
Ousmane Dembélé uchun bu turnir — shaxsiy burilish nuqtasi. France safida yirik turnirlarda 19 o‘yin, birorta gol yo‘q. Va birdan portlash.
Iraq ustidan 3-0 hisobidagi g‘alabada u uchinchi golni urdi. Keyingi o‘yinda Norwayga qarshi bo‘lsa, birinchi bo‘limning o‘zida hat-trick qayd etdi. To‘satdan emas, balki o‘ylangan, sifatli yugurishlar, to‘g‘ri tanlangan pozitsiyalar va aniq zarbalar evaziga.
PSG hujumchisi chorak finalda Morocco darvozasini ham ishg‘ol qilib, beshinchi goliga yetdi. Mbappé soyasida qolayotgandek ko‘rinsa-da, raqamlar Dembélé ham bu turnirda bosh rolga da’vo qilayotganini ko‘rsatib turibdi.
=6. Mikel Oyarzabal (Spain) – 5 gol
(1 assist – 519 daqiqa*)
Spain ilk turda Cape Verde bilan kutilmagan durang qayd etgach, savollar ko‘paygan edi. Javob esa tez keldi — Saudi Arabia ustidan 4-0. Mikel Oyarzabal bu o‘yinda dubl qayd etdi va Spain hujumi qayta nafas ola boshladi.
Round of 32da Austria ustidan 3-0 hisobidagi g‘alabada u yana ikki marta gol urdi. Real Sociedad hujumchisi har safar to‘pni olganda xavf tug‘dirmoqda, uning harakati Spain pressing tizimi bilan juda yaxshi uyg‘unlashgan.
Eng muhim zarbani esa u France bilan yarim finalda amalga oshirdi. Penalti nuqtasiga kelib, sovuqqonlik bilan zarba berdi va hisobni ochdi. Bu — uning beshinchi goli, Spain uchun esa final sari tashlangan jasur qadam.
=8. Vinícius Júnior (Brazil) – 4 gol*
(1 assist – 505 daqiqa)
Brazil odatda Jahon chempionatlarini shou bilan boshlaydi. Bu safar esa Morocco ilk bo‘lib zarba berdi. Shunda sahnaga Vinícius Júnior chiqdi.
U chap qanotdan ichkariga kirib, darvozaga kuchli, aylanishli zarba yo‘lladi va hisobni tenglashtirdi. Bu gol Brazilni nafaqat o‘yinga, balki turnirga ham qaytardi.
Haiti ustidan ishonchli g‘alabada u ikkinchi golini urdi — Matheus Cunha dubl qayd etgan, jamoa to‘liq ustunlik qilayotgan paytda. Scotland bilan so‘nggi guruh bahsida esa Scott McKenna xatosi Vinícius uchun sovg‘a bo‘ldi: u to‘pni ilib ketdi va Angus Gunnni yengish qiyin bo‘lmadі. To‘rtinchi gol esa Bruno Guimarãesning chap qanotdan yo‘llagan mukammal uzatmasidan keyingi yaqin ustun yonidagi bosh zarbasi bilan keldi.
Brazil allaqachon turnirni tark etgan, lekin Vinícius bu chempionatda o‘z darajasini yana bir bor isbotladi.
=8. Ismaïla Sarr (Senegal) – 4 gol*
(1 assist – 419 daqiqa)
Ismaïla Sarr bu turnirda Senegal uchun yorqin uchqun bo‘ldi. Norwayga qarshi guruhdagi ikkinchi o‘yinda u dubl qayd etdi.
Birinchi gol — g‘alati, lekin samarali: yiqilayotgan holatda to‘pni darvoza ustidan yengil oshirib yubordi. Ikkinchi gol esa ancha klassik: to‘g‘ri yugurish, aniq zarba, 3-2 hisobidagi achchiq mag‘lubiyat fonida ham individual mahorat.
Iraq bilan so‘nggi guruh o‘yinda u uchinchi golini urdi. Round of 32da Belgiumga qarshi bahsda esa to‘rtinchisini qo‘shib qo‘ydi. Senegal yo‘lida to‘xtadi, ammo Sarr o‘z nomini turnir yulduzlari ro‘yxatiga yozdirib qo‘ydi.
=8. Julián Quiñones (Mexico) – 4 gol*
(1 assist – 440 daqiqa)
Jahon chempionati ilk golini kim urdi? Javob: Mexico vingeri Julián Quiñones. U South Africa bilan ochilish o‘yinida hisobni ochib, jahon auditoriyasi oldida o‘zini tanishtirdi.
Keyin Czech Republic ustidan 3-0 hisobidagi g‘alabada ham to‘pni darvozaga yo‘lladi. Round of 32da Ecuador bilan bahsda yana birinchi bo‘lib hisobni ochdi. Englandga qarshi o‘yinda esa o‘z gollariga navbatdagisini qo‘shdi.
Saudi Pro Leagueda 31 o‘yinda 33 gol urgan futbolchidan bunday sermahsullik, albatta, kutilmagan emas. Quiñones uchun bu turnir klubdagi formani xalqaro sahnaga ko‘chirish imkoniyati bo‘ldi — u esa bu imkoniyatni qo‘ldan boy bermadi.
=10. 3 tadan gol urgan 11 futbolchi
Poyganing orqa qismida esa 3 tadan gol urgan 11 nafar futbolchi bor. Ular orasida ham yorqin lahzalar, chiroyli zarbalar, hal qiluvchi gollar yetarli. Lekin Golden Boot uchun bu safar bu raqam yetarli bo‘lmaydi.
Oldingi Golden Boot egalari va bugungi poyga
Golden Boot (dastlabki nomi — Golden Shoe) 1982 yildan beri rasmiy mukofot sifatida beriladi, ammo eng yaxshi to‘purarlar ro‘yxati 1930-yillardan buyon tarixda qayd etib borilgan.
2022 yilda Kylian Mbappé Jahon chempionati finalida hat-trick qayd etgan ikkinchi futbolchiga aylandi. Geoff Hurst (England, 1966) singari u ham tarixga kirdi, lekin farqi bor: Hurst kubokni ko‘targan, Mbappé esa emas. Shunga qaramay, uning sakkizta goli Ronaldo’ning 2002 yildagi natijasiga teng bo‘ldi.
2018 yilda Harry Kane oltita gol bilan sovrinni qo‘lga kiritgan, ammo England o‘shanda yarim finalda Croatia to‘sig‘idan o‘ta olmagandi.
Endi esa sahnada yangi poyga: Messi va Mbappé sakkiztadan gol bilan yetakchilik qilmoqda, Haaland yettita bilan tomoshabin sifatida qarab turibdi, Bellingham va Kane oltitadan, Dembélé va Oyarzabal beshtadan. Oldinda atigi bir necha o‘yin qoldi.
Savol bitta: bu safar tarixni kim yozadi — kubokni ko‘targan jamoa sardorimi yoki yana bir bor chempion bo‘lmagan, ammo eng ko‘p gol urgan yulduzmi?
