Jahon chempionatida superhujumchilar: Messi, Mbappe, Haaland va Kane
Jahon chempionati har doimgidek shovqin-suron bilan boshlandi, lekin bu safar maydonga tushgan yulduzlar turnirga alohida ohang berib turibdi. Bir hafta ichida to‘rtta superhujumchi navbatma-navbat sahnaga chiqdi va raqiblarni ayovsiz jazoladi. Go‘yo birining shouini boshqasi davom ettirayotgandek.
Avval sahnaga Real Madrid yulduzi Kylian Mbappe chiqdi: uning dubliga tayangan Fransiya Senegalni 3:1 hisobida yengdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Manchester City forvardi Erling Haaland Norvegiya safida Iroq darvozasiga to‘rtta javobsiz zarbaning ikkitasi muallifiga aylandi – 4:1. Kechga yaqin esa Inter Miami hujumchisi Lionel Messi odatdagidek markazga chiqdi: Argentina – Jazoir uchrashuvida xet-trik, 3:0 va yana bir yulduzli kecha. Kun yakunida Bayern Munich sardori Harry Kane ham chetda qolmadi – uning dubliga tayanib Angliya Xorvatiyani 4:2 hisobida mag‘lub etdi.
Turnir savoli shundoq ko‘zga tashlanadi: bu safar Jahon chempionati superhujumchilar festivali bo‘lib qoladimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalanish mumkin?
Bu to‘rtlik – butunlay boshqa-boshqa futbolchilar. Uslublari turlicha, xavfi bir xil. Sobiq Everton va Wales himoyachisi Ashley Williams BBC Sport bilan suhbatda ularni qanday to‘xtatish mumkinligini birma-bir tahlil qilib berdi.
Messi: uni “qulay” zonalarga haydash
Keyingi o‘yin: Argentina – Austria, dushanba 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshga kiradi. Jazoirga qarshi o‘yinni ko‘rgan odam bunga ishonmaydi. Uning xet-triki Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan tenglashtirdi – Jahon chempionatlari tarixidagi 16 tadan gol. Mbappe esa atigi ikki golga ortda bormoqda. Umuman olganda, Messi milliy terma jamoadagi gollari sonini 120 taga yetkazdi.
Bunday formadagi Messini qanday to‘xtatasiz?
“Bu yakka kurash emas, butun jamoaning ishi,” deydi Williams. U o‘zini himoyachi sifatida doim bir oz omadga ham tayanishga majbur bo‘lganini eslaydi.
Uningcha, Messiga qarshi asosiy tamoyil – uni tanangiz, masofa va yondashuv burchaklari bilan o‘zingiz uchun “qulay” zonalarga haydash. Ya’ni, xavfni kamaytiradigan hududlarga burish.
“Unga qarshi o‘ynaganda, zahar tanlaysiz – zarbani kim berishini o‘zingizcha belgilaysiz. Imkon qadar, zarbani Messi emas, boshqa birov amalga oshirganini xohlaysiz,” – deydi u.
Messini “zaif” oyog‘iga majburlash usuli ham ko‘p ish bermaydi. Williams bunga aniq ishora qiladi: u qaysi tomonga siqib chiqarsangiz ham, to‘pga egalikni boshqarib oladi. Past og‘irlik markazi, ajoyib muvozanati va mayda texnikasi bilan to‘pni istagancha boshqaradi, himoyachini esa o‘zi xohlagan nuqtaga sudrab boradi.
Messiga qarshi reja – individual emas, tizimli. Aks holda, u bir lahzada butun himoyani chizib tashlaydi.
Mbappe: ritmni ushlash va “qulf”ni ochmaslik
Keyingi o‘yin: Fransiya – Iraq, dushanba 22:00 BST
Williams Mbappe bilan to‘qnash kelganini yaxshi eslaydi. 2017 yil noyabrida, Parijda o‘rtoqlik uchrashuvida Wales sardori sifatida 18 yoshli, hali endigina yorqinlashayotgan Mbappeni 84 daqiqa davomida kuzatishga majbur bo‘lgan. O‘sha kuni Mbappe gol ura olmadi, lekin Olivier Giroud goliga golli uzatmani aynan u berdi. Bugun esa 27 yoshli hujumchi Senegal darvozasiga urgan dublidan so‘ng Fransiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylandi – 58 ta gol bilan Giroudni ortda qoldirdi.
“Unga qarshi o‘ynash juda qiyin,” deydi Williams.
Mbappe – Messi emas. U ko‘proq bevosita, to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qiladi. Driblingi keskinroq, tezligi balandroq, burilish va fintlari yuqori intensivlikda bajariladi. U bilan o‘ynagan himoyachi ham xuddi o‘sha ritmga tushib qoladi – 100 chaqirim tezlikda orqadan quvadi. Messi sizni sekinlashtirib, keyin birdan tezlashtirsa, Mbappe boshidan oxirigacha gazni bosib o‘ynaydi.
Williams shunday deydi: “Men ehtimol Mbappega qarshi o‘ynashni tanlardim, chunki u bilan bir xil ritmda qolish mumkin. U bilan doim ‘qulfda’ turasiz – e’tibor bir lahza bo‘shasa, hammasi tugaydi.”
Fransiya tarkibida esa faqat Mbappe emas. Michael Olise ichkariga, chap oyog‘iga burilishni yoqtiradi, bu esa Ousmane Dembele yoki Mbappe uchun orqaga yoki ichkariga yugurish zonalarini ochib beradi. Ularning har biri o‘ziga xos yugurish trajektoriyasiga ega, bularni o‘yin oldidan sinchiklab o‘rganish shart.
Bitta xato – butun e’tiborni Mbappega qaratish. Shunda boshqalar zarba beradi. Williamsning fikricha, Fransiyaga qarshi himoyaning yagona yo‘li – butun chiziq bo‘ylab bitta sahifadan o‘qiyotgandek harakat qilish. Aks holda, bitta yorilish kifoya.
Haaland: eng katta xavf – siz tashlab qo‘ygan bo‘shliq
Keyingi o‘yin: Norvegiya – Senegal, seshanba 01:00 BST
Erling Haaland Jahon chempionatidagi debyutini 25 yoshida amalga oshirdi. Xalqaro yirik turnirlar uchun ham kechroq yosh. Ammo bu kechikish unda bir narsa uyg‘otgandek – yo‘qotilgan yillarni bir zarbada qoplash ishtiyoqi.
“U Mbappe va Messining aksi,” deydi Williams. “U sizni to‘p bilan emas, to‘psiz yengadi. Bu esa uni yanada xavfli qiladi.”
Himoyachi odatda yarim himoyaga yordam berish uchun chiziqni yuqoriga ko‘tarishni xohlaydi – bosimni qisqa masofada ushlash uchun. Aynan shu paytda Haaland zarba beradi. Orqada bo‘shliq qoldingizmi – u o‘sha lahzaning o‘zida orqaga yugurib, chiziqni yorib o‘tadi.
Shuning uchun Williamsningcha, Haalandga qarshi eng muhim vazifa – uzatmalarni to‘xtatish. “Eng avvalo, orqaga tashlanadigan to‘plarni kesish kerak. Unga yetib boradigan uzatmalarni bo‘g‘ib qo‘yish shart,” deydi u.
Haaland to‘pni ko‘tarib, to‘rtta himoyachini aldab o‘tib gol uradigan tipdagi hujumchi emas. U servisga tayanadi. Shunga qaramay, raqamlari dahshatli: Norvegiya safida 51 o‘yinda 57 ta gol. Williams buni qisqa ta’riflaydi: “U ancha o‘tkir. Agar imkoniyat topsa, deyarli gol bo‘ladi.”
Yakka kurashlarda yechim oddiy, lekin og‘ir: jarima maydoni atrofida maksimal darajada yaqin turish, uni o‘ng oyog‘iga burishga majburlash, ortiqcha “aqllilik” qilmay, to‘pni iloji boricha uzoqqa tepish va jamoaga vaqt yutib berish. Haalandga bitta soniya, bitta metr ham ortiqcha.
Kane: maydonda ham, boshida ham eng xavfli zarba
Keyingi o‘yin: Angliya – Ghana, seshanba 21:00 BST
Harry Kane bilan Williamsning “tanishuvi” ancha eski. Wales sardori o‘sha paytda Swansea va Everton safida bo‘lgan, Kane esa Tottenham hujumida porlab chiqayotgan yulduz. O‘sha yillarda ingliz forvard Williams jamoalari darvozasiga besh marta yo‘l topgan.
Ammo 2016 yildagi Kane bilan 2026 yildagi Kane – ikki xil futbolchi. Williams buni aniq ko‘radi: avvalroq Kane biroz tezroq, harakatchanroq, orqaga yugurishni ko‘proq yoqtirardi. Bugungi Kane esa boshqa rolni tanlagan.
“Endi u sizni dribling bilan yengmaydi. Shuning uchun unga qarshi eng to‘g‘ri yo‘l – juda yaqin turish va zarba berishga imkon qoldirmaslik,” deydi Williams.
Kane zarbasi – alohida mavzu. Williamsning bahosi keskin: bu to‘rtlik ichida zarbasi eng yaxshi bo‘lishi mumkin. Buni sonlar ham tasdiqlaydi: Angliya safida 81 ta gol. Ammo Kane faqat yakunlovchi emas. U endi ko‘pincha orqaga, yarim himoyagacha, ba’zan hatto o‘z maydoniga kelib to‘p oladi. Xorvatiyaga qarshi o‘yinda ham tez-tez yarim himoyaga tushib, uzatmalar bilan o‘yinni boshqardi.
Bu esa himoyachilar uchun boshqacha boshqotirma. Kane chuqurga tushsa, orqa chiziq nima qiladi? U bilan birga chiqadimi yoki joyida qoladimi?
Williams o‘z javobini aniq aytadi: u chiziqda qolgan bo‘lardi. Yarim himoyachilar bilan doimiy muloqot qilib, Kane chuqurga tushgan zahoti uni tutib olish vazifasini ularga topshirgan, o‘zi esa orqadagi bo‘shliqni yopishga kirishgan bo‘lardi. Chunki eng katta xavf – Kane emas, uning ortidan yugurib kirayotganlar.
Noni Madueke, Jude Bellingham, Anthony Gordon – bular Kane ochib bergan bo‘shliqlardan foydalanadigan yuguruvchilar. Williamsning fikricha, ustuvor vazifa – aynan shularni nazorat qilish. Kane yarim himoyada to‘p bilan turgan bo‘lsa ham, himoyachi uchun asosiy xavf – chiziq ortiga yugurib kirayotganlar.
“Eng og‘iri – ikki tomonga ham tahdid soladigan jamoaga qarshi o‘ynash,” deydi u. “Oldinda ham, orqada ham xavf bor. Biz yashay olmaydigan narsa – orqa chiziqda bo‘shliqlar va u bo‘shliqlarga yugurib kirayotgan futbolchilar.”
Angliya uchun esa bu aynan qurol. Kane orqaga tushadi, maydonni “o‘qiydi”, bo‘shliq topadi, boshqalar esa bu bo‘shliqni tezlik bilan egallaydi. Himoyachilar uchun bu – doimiy qaror qabul qilish azobi. Murabbiylar uchun esa – turnir taqdirini hal qilishi mumkin bo‘lgan strategik ustunlik.
