Jahon futbolidagi inqilob: Gianni Infantino rejasi uch kunda yiqildi
Gianni Infantino bilardi: Jahon chempionati va boshqa FIFA turnirlarida xususiy investorlar uchun ulush sotish g‘oyasi hamma tomonidan olqish bilan kutib olinmaydi. Lekin u shuncha darajadagi qarshilikni kutmagan bo‘lsa kerak.
Atigi uch kun ichida butun futbol xaritasi qaynab ketdi. Olti qit’a konfederatsiyasining barchasi pozitsiyasini bildirdi, bir qator nufuzli shaxslar ham sahnaga chiqdi. Uch konfederatsiya ochiqchasiga “yo‘q” dedi. Qolgani ham “ha” demadi.
Bosim shu qadar kuchaydiki, FIFA juma kuni rejadan voz kechganini e’lon qildi. Rasmiy bayonotda tashkilot “loyiha atrofida paydo bo‘lgan bo‘linishlar endi dastlab qo‘yilgan maqsadlar manfaatiga xizmat qilmayotgani”ni tan oldi.
Shundan keyin gaplar yanada keskinlashdi.
UEFA: “Bu modelga hech qachon qonuniylik bermaymiz”
Eng qattiq zarba Yevropadan keldi. UEFA tarkibida so‘nggi olti Jahon chempioni ichidan beshtasi bor, iqtisodiy qudrat bo‘yicha ham ular futbol olamining og‘ir vaznlisi.
Ular nafaqat g‘oyani tanqid qildi, balki bir ovozdan qaror qabul qilib, reja to‘liq bekor qilinmaguncha barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishini ma’lum qildi.
Ularning bayonoti ohangi ham, mazmuni ham keskin edi: bu modelning jahon futbolida o‘rni yo‘qligi aytildi, o‘yin kelajagini faqat moliyaviy daromadni maksimal qilishni o‘ylaydiganlar belgilashi mumkin emasligi urg‘ulandi. Milliy assotsiatsiyalar, ligalar, klublar, futbolchilar va muxlislar manfaatlari investorlar foydasiga bo‘ysunmasligi kerakligi qat’iy ta’kidlandi.
Yevropa aniq chiziq chizdi: ular bu tizimga “legitimlik” bermaydi. Futbolning kelajagi garovga qo‘yilmaydi, degan signal butun dunyoga yuborildi.
Concacaf: jarayonning o‘zi savol ostida
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtirgan Concacaf ham rejaga nisbatan keskin e’tiroz bildirdi, lekin ular zarbani boshqa nuqtadan berdi.
Ular nafaqat mazmunga, balki jarayonning o‘ziga hujum qildi.
Infantino a’zolarga qaror qabul qilish uchun 19-sentabr muddatini belgilagan, bu esa mamlakatlarga zamonaviy futbol tarixidagi eng yirik moliyaviy qarorni ko‘rib chiqish uchun sakkiz haftadan ham kam vaqt qoldirgan edi. Ko‘pchilik uchun bu sun’iy ravishda qisqartirilgan muddat bo‘lib ko‘rindi.
Concacaf yig‘ilishida a’zolar aynan shu “due process”ning yo‘qligidan, keskin muddatdan, FIFA ichidagi tegishli boshqaruv organlarida loyiha ko‘rib chiqilmagani va tasdiqlanmagani borasida chuqur xavotir bildirgani qayd etildi. Eng daromadli Jahon chempionatidan keyin ham FIFA Forward dasturlarini moliyalashtirish uchun xususiy kapitalga ehtiyoj bormi, degan savol ham o‘rtaga tashlandi.
Bu muhokama yana bir narsani ochiq ko‘rsatdi: shaffoflik va sog‘lom boshqaruv bo‘yicha talablar endi inkor qilib bo‘lmaydigan darajaga yetgan.
CONMEBOL: og‘ir so‘zlardan tiyilgan Janubiy Amerika
Janubiy Amerika futboli – CONMEBOL – har doim global sahnada og‘ir tosh. Bu safar esa ular Yevropa va Concacafdan farqli yo‘l tutdi.
Ularning bayonoti ehtiyotkor, diplomatik bo‘ldi. Tashkilot futbolni ustuvor qo‘yishini, FIFAdan qo‘shimcha ma’lumot so‘raganini, shundan keyingina a’zolar bilan masalani muhokama qilishini bildirdi.
Matnda “ehtiyotkorlik, mas’uliyat va hamkorlik ruhi bilan harakat qilish”, “faqat institutsional kanallar va yaxshi boshqaruv tamoyillari orqali jahon futbolini mustahkamlash” haqida gap ketdi. Barcha futbol oilasi birligini saqlashi, boshqa manfaatlardan ustun qo‘yilishi kerakligi aytildi.
Qisqasi, CONMEBOL eshikni qattiq yopmadi, lekin ichkariga ham kiritmadi. Tomosha qilmoqda.
AFC: Osiyo ham qarshi safga o‘tdi
2034 yilgi Jahon chempionatini Saudiya Arabistonida qabul qiladigan Osiyo futbol konfederatsiyasi – AFC – esa Yevropa va Concacaf bilan bir safga o‘tganini ochiq e’lon qildi.
Ular FIFAning asosiy musobaqalariga xususiy sarmoya kiritish g‘oyasidan va qaror qabul qilish jarayonidan jiddiy xavotir bildirganini ma’lum qildi. Eng keskin nuqta shunda bo‘ldiki, ular Jahon chempionati boykoti haqidagi ochiq gap-so‘zlarning o‘ziyoq o‘yin kelajagi uchun xavotirli daraja ekanini ta’kidladi.
AFC pozitsiyasi aniq: futbol bunday vaziyatga tushmasligi kerak edi.
CAF va OFC: kutish rejimida
Afrika futbol konfederatsiyasi – CAF – ham, Okeaniya futbol konfederatsiyasi – OFC – ham ochiqcha “ha” ham, “yo‘q” ham demadi.
CAF prezidenti Patrice Motsepe ijroiya qo‘mitasi yig‘ilishini chaqirishini, loyiha shundan keyin baholanishini bildirdi. Ular a’zo assotsiatsiyalar, FIFA, boshqa konfederatsiyalar va manfaatdor tomonlar bilan hamkorlikda Afrika va butun dunyoda futbol rivojiga ko‘proq moliyaviy va boshqa resurslar jalb qilish tarafdori ekanini urg‘uladi.
OFC ham xuddi shunday ohangni tanladi: taklif ko‘rib chiqilgan, a’zolar bilan maslahatlashuv davom etadi, mintaqa va global miqyosda futbol taraqqiyoti uchun konstruktiv muloqotga sodiqlik bildirilgan.
Bu ikki konfederatsiya hozircha pozitsiya emas, balki jarayonni tanladi.
Sepp Blatter: sobiq prezidentning keskin zarbasi
Bu mojaro sobiq prezidentni ham jim qoldirmadi. Sepp Blatter o‘zining an’anaviy keskin uslubida gapirdi va bevosita Gianni Infantino nomini tilga oldi.
U FIFA xususiy investitsiya fondi emasligini, bu – nizom va qoidalarga ega, global o‘yinni himoya qilish bo‘yicha ishonchli majburiyati bor assotsiatsiya ekanini eslatdi. Jahon futbolining “toj javohirlari”ni sotsangiz, o‘yin ruhining bir qismini ham sotasiz, degan fikrni ilgari surdi. Pul muhim, lekin hammasi emas, degan chiziqni qat’iy chizdi.
Blatterning bu chiqishi futbol siyosatidagi eski va yangi mafkuralar to‘qnashuvini yanada yaqqol ko‘rsatib qo‘ydi.
Carlos Cordeiro: qaror markazidan kelgan iste’fo
FIFA ichida ham birdamlik yo‘q edi. Prezidentning katta maslahatchisi Carlos Cordeiro juma kuni iste’fo berdi va keskin bayonot bilan o‘zini loyihadan butunlay uzoqlashtirdi.
U o‘zini sobiq bankir va umrbod futbol muxlisi sifatida ta’riflar ekan, Jahon chempionati ulushini sotish g‘oyasini yon tomondan kuzatib tura olmasligini aytdi. U bu tashabbusda ishtirok etmaganini alohida ta’kidladi va rejaga mutlaqo qarshi ekanini ochiq e’lon qildi.
Cordeiro buni FIFA a’zolari, futbolning o‘zi va o‘yin kelajagi uchun yomon bitim deb atadi. Bu so‘zlar tashkilotning o‘z devorlari ichida ham chuqur darzlar borligini ko‘rsatdi.
Uch kun ichida bo‘lib o‘tgan bu siyosiy bo‘ron natijasida FIFA orqaga chekindi. Lekin savol ochiq qoladi: bu faqat bir marta qaytarilgan qadammi yoki futbolning ruhi bilan kapital bozori o‘rtasidagi kurash endi endigina boshlanmoqda?
