Kamerunning Wafcon G‘alabasi: Yangi Avlod Yana Taqdim Etildi
Kamerun Rabotda Malavini 3:0 hisobida yanchib, nihoyat ayollar futbolida ham Afrika qit’asi cho‘qqisiga chiqdi. Bu nafaqat yangi chempion paydo bo‘lgani, balki qit’a sahnasida avlodlar almashinuvi rasman boshlanganining ishorasi bo‘ldi. Endi Kamerun Nigeriya, Ekvatorial Gvineya va Janubiy Afrikadan keyin Women’s Africa Cup of Nations (Wafcon) kubogini ko‘targan atigi to‘rtinchi mamlakat, erkaklar va ayollar jamoasi birgalikda qit’a chempioniga aylanganlar safida esa uchinchisi.
Eng qizig‘i – bu turnirga ular dastlab umuman yo‘l olmagan edi. Wafcon 16 jamoaga kengaytirilgachgina, Kamerunga eshik ochildi. Kvota bo‘shaganidan foydalanish – bir narsa. Uni tarixiy chempionlikka aylantirish – butunlay boshqa daraja.
Turnirga kech kirib kelgan, lekin erta yakunlagan
Kamerun so‘nggi o‘n yil ichida Wafcon finaliga chiqmagan, hatto finalda gol ham urmagan jamoa edi. Reputatsiya? O‘rtacha. Natijalar? Undan ham yomonroq. Ammo Rabotda hammasi boshqacha yozildi: bu safar ular finalda tanaffusga qadar uchta gol urib bo‘lgandi.
Raqib – ertak yozayotgan Malavi edi. Turnirning eng past reytingli jamoasi (FIFA reytingida 153-o‘rin), Wafconda debyut, lekin yo‘l-yo‘lakay Braziliyada bo‘lib o‘tadigan Jahon chempionatiga ilk bor yo‘llanma. Malavi finalga yetib kelguncha yonib keldi, lekin final kuni shu olovga Kamerun sovuqqonligi suv sepdi.
Kamerun, Malavi, shuningdek, ilk bor Jahon chempionatiga yo‘l olgan Marokash va Jazoir – Afrika ayollar futbolining yangi xaritasini chizib berdi.
Valentine Nguele: darvozadan texnik zonaga
Bu inqilobning markazida bitta ism turibdi: Valentine Nguele. Sobiq darvozabon, hozir esa Kamerun terma jamoasining ilk ayol bosh murabbiyi. U ikki oy avval tayinlandi xolos, lekin qisqa muddatda jamoani tanib bo‘lmas darajada o‘zgartirdi.
Nguele qo‘l ostida Kamerun aniq, intizomli va sovuqqon jamoaga aylandi. U o‘zi ham aytganidek, ishtirokchi va jalb etuvchi uslubni tanladi. Klub darajasida Louves Minproff bilan 2011–2020 yillarda besh marta mamlakat chempionligini ko‘rgan, FC Ebolowa bilan 2024 va 2026-yillardagi chempionliklarda yordamchi murabbiy sifatida qatnashgan mutaxassis endi qit’a miqyosida sinovdan o‘tdi.
Natija? Guruhda birinchi o‘rin. Chorak finalda 10 karra chempion Nigeriya ustidan g‘alaba. Yarim finalda mezbon Marokashni penaltilarda yiqitish. Finalda esa ertak yozayotgan Malavini to‘xtatish. Nguele shu tariqa Wafconni qo‘lga kiritgan beshinchi ayol murabbiyga aylandi.
Nigeriya qulashi: bir davr yakuni
Bu turnir Nigeriya uchun esa qora sahifa bo‘lib yozildi. Ular tarixda ilk bor yarim finalga chiqa olmadi. Bunga chidash ham og‘ir, ammo eng katta zarba keyin keldi: Jahon chempionati yo‘llanmasi uchun pley-offda Janubiy Afrikaga 2:1 hisobida mag‘lub bo‘lishdi va ilk bor mundialni o‘tkazib yuborishdi.
Nigeriya futbol federatsiyasi javobni uzoq qidirmadi: bosh murabbiy Justine Madugu va uning butun shtabi ishdan olindi, terma jamoa inqirozini o‘rganish uchun maxsus shtab tuzilishi e’lon qilindi. Afrika ayollar futbolida uzoq yillar hukmronlik qilgan kuch endi o‘zini qayta qurishga majbur.
Marokash ham xafa. Ketma-ket ikki marta finalda qatnashgan jamoa bu safar uyda “uchinchi urinish – omadli” ssenariysini yozmoqchi edi. Ammo penaltilar ularga xiyonat qildi: Kamerunga qarshi yarim finalda to‘rtta zarbadan atigi bittasi gol bo‘ldi, Jazoirga qarshi uchinchi o‘rin uchun bahsda besh urinishdan ikkita. Bunday serxatolik chempionlik orzusini muzlatib qo‘ydi.
Bihina – sovuqqon qo‘riqchi, Ngock – yurak
Turnir yulduzlari haqida gap ketganda, yana Kamerunga qaytishga to‘g‘ri keladi. Darvozabon Michaely Bihina – “Golden Glove” sohibasi. U chorak finalda Nigeriyaga qarshi o‘yinda to‘qqizta seyv qayd etdi. Yarim finalda Marokashga qarshi asosiy vaqtda uchta, penaltilarda yana uchta zarbani qaytardi. Finalda esa darvozasini yana “quruq” saqladi. Olti o‘yinda atigi ikki gol o‘tkazib yuborgan darvozabon – chempionlik poygasining eng muhim tayanchi bo‘ldi.
Turnirning eng yaxshi futbolchisi sovrini ham Kamerunga ketdi. Monique Ngock – o‘yin markazida nafaqat to‘pni, balki jamoaning ruhini ham boshqargan yarim himoyachi. Uning futbolga muhabbati 2016-yilda, Indomitable Lionesses finalni boy bergan paytda boshlangan. O‘shanda u 12 yoshda edi, yig‘lab o‘tirganini eslaydi. O‘sha ko‘z yoshi Rabotda qasosga aylandi: Ngock turnir davomida, ayniqsa finalda Malavi hujumi markazi bo‘lgan Chawinga opa-singillarini jilovlashda hal qiluvchi rol o‘ynadi.
Malavining Temwa Chawinga esa “Golden Boot”ni qo‘lga kiritdi. U beshta gol urdi, xuddi Barbra Banda (Zambiya), Inès Konan (Kot-d’Ivuar) va Marie Ngah (Kamerun) kabi. Farq – ikkita golli uzatma. Ngah finalda ikki bor to‘p kiritgan bo‘lsa-da, Temwa umumiy samaradorlik bo‘yicha oldinda yakunladi.
Turnir o‘yini: Nigeriya – Malavi, ikkinchi bo‘limdagi bo‘ron
Wafconning eng esda qolarli o‘yini? Bu borada e’tibor yana Malaviga qaytadi. Guruh bosqichida ular Nigeriyani 3:2 hisobida mag‘lub etib, haqiqiy shov-shuvga sabab bo‘ldi.
Birinchi bo‘limda hisob ochilmadi. Ikkinchi bo‘lim esa portladi. 73-daqiqada Temwa Chawinga hisobni ochdi, oradan olti daqiqa o‘tib, singlisi Tabitha farqni ikki barobarga yetkazdi. Nigeriya qo‘rqituvchi darajada kech uyg‘ondi: qo‘shimcha daqiqalarda penaltidan gol urib, intriga qaytdi. Ammo 95-daqiqada Temwa yana sahnaga chiqdi – 3:1. Nigeriya so‘nggi hujumlarda hammasini tavakkalga qo‘ydi va 99-daqiqada ikkinchi golni urdi, lekin vaqt ularning tarafida emasdi. Malavi bosimga chidadi va final sari boshlangan ertak yo‘lini shu o‘yinda mustahkamladi.
Bundan oldin esa Tanzaniya turnirning ilk sensatsiyasini yaratib, B guruhi ochilish o‘yinida Janubiy Afrikani 87-daqiqada urilgan gol bilan mag‘lub etgan edi. Qit’ada kuchlar nisbati tobora aralashib bormoqda.
Jazoir sakrashi va yangi avlod
Bronza medali bilan Jazoir o‘z tarixidagi eng yaxshi Wafcon natijasini qayd etdi. Yana bir fakt: ular bu safar turnir tarixidagi eng ko‘p golini urdi – yettita. Eng qiziq tomoni – yettita golni yetti xil futbolchi kiritdi. Tarkibning kengligi, hujum variantlarining ko‘pligi shundoq ko‘rinib turibdi.
Yana bir ismdan ko‘z uzib bo‘lmaydi: 20 yoshli Mélissa Bethi. Uning o‘yini shunchalik taassurot qoldirdiki, Washington Spirit uni o‘z safiga qo‘shib oldi. Jazoir uchun bu nafaqat bronza, balki kelajakni belgilab beradigan signal bo‘ldi.
Tribunalardan bo‘sh o‘rinlar va og‘ir savol
Maydonda raqobat kuchaydi, lekin tribunalarda bo‘sh joylar ko‘zga tashlanib qoldi. Ko‘plab stadionlar turnir davomida siyrak to‘ldi. Joylardagi xabarlar – yetarli brending va axborot kampaniyasi bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Chiptalar turnir boshlanishidan atigi bir hafta oldin sotuvga chiqarildi, narxlar 20–50 marokash dirhami oralig‘ida bo‘ldi. Arzon, lekin yetarli emas.
Bu ketma-ket uchinchi marta Wafcon Marokashda o‘tkazildi. Raqamlar hali rasmiy e’lon qilinmadi, biroq 2022-yildagi 50 mingdan ortiq muxlis to‘plangan final darajasiga yetgani qiyin.
Janine van Wyk: Janubiy Afrikaga og‘riqli haqiqat
Janubiy Afrikada esa muhokama boshqa yo‘nalishda ketmoqda. Sobiq terma jamoa sardori, hozir Kristianstad murabbiylar shtabida ishlayotgan Janine van Wyk o‘z avtobiografiyasi taqdimotida yurtidagi liga tuzilmasini tanqid ostiga oldi.
Uning fikricha, Wafconni yuta olmaslik – futbolchilarga emas, tizimga bog‘liq. Iqtidor bor, lekin ichki chempionat ularni yuqori bosqichga tayyorlab bera olmayapti. Van Wyk ko‘proq tayyorgarlik, yaxshiroq sharoit, professional liga talab qilmoqda. Uning so‘zlari Janubiy Afrikaning Nigeriyani mag‘lub etib Jahon chempionati pley-offiga chiqqan oqshomida yangradi – g‘alaba fonida ham og‘riqli haqiqat yashirincha qolmadi.
Oldinda uzun tanaffus
Wafcon endi 2028-yilgacha qaytmaydi. Turnir yana ikki yillik siklga qaytarilmoqda. Bu degani – Afrikadagi ayollar futboli uchun to‘rt yillik sinov davri boshlanadi. Terma jamoalar qayta quriladi, federatsiyalar o‘z xatolarini tahlil qiladi, yangi avlod eshik qoqadi.
Rabotdagi kecha esa tarixda qoladi. Kamerun kech kirib kelgan mehmon bo‘lsa-da, yakunda butun bayramni o‘z qo‘liga oldi. Savol endi bitta: bu chempionlik bir martalik portlash bo‘ladimi yoki Afrika ayollar futbolida yangi sulola boshlanishimi?
