Kevin Ellison: Premyer-ligadagi yagona o‘yini va futbol hayoti
“Maydonda to‘rt marta to‘pga tegdim va Paul Scholesga fol qildim.” Kevin Ellison o‘zining yagona Premier League uchrashuvini shunday eslaydi. Leicester City safida, Old Traffordda, Manchester Unitedga qarshi, 2001-yil.
U paytlar Ellison qurilishda ishlardi, bo‘sh vaqtda mebel tashirdi, kechalari esa non-liga jamoasi Altrincham uchun o‘ynardi. Tug‘ilib o‘sgan shahri Liverpool uni rad etgan, professional futbolchi bo‘lish orzusi esa deyarli so‘ngan edi. Shunda kutilmaganda 50 ming funtlik taklif tushdi. Leicester. Orzudagi shartnoma. To‘rtinchi daromad manbai emas, nihoyat yagona kasb.
Bir oy o‘tib, 22 yoshli yigit Roy Keane, Ole Gunnar Solskjaer va Paul Scholes bilan bir maydonda yugurib yurardi. 84-daqiqada maydonga tushdi, Old Traffordda chiroqlar ostida. Leicester 0:2 hisobida mag‘lub bo‘ldi. Ellison esa Premier League’da boshqa hech qachon o‘ynamadi.
Anfield soyasidan qurilish maydonigacha
Ellisonning hikoyasi Liverpool soyasida boshlanadi. U Anfield atrofidagi mahallada ulg‘aydi, mashhur stadiongacha besh daqiqalik yo‘l. Bolaligida Liverpool schoolboys safida o‘ynagan, klubning markaziy akademiyasida Michael Owen va Steven Gerrard bilan birga mashq qilgan.
Uchrashuv kunlari u stadionga piyoda borar, Kop ortida aylanib yurardi. Soat o‘tib, o‘yin tugashiga yigirma daqiqa qolganida eshiklar ochilar, erta ketayotgan muxlislar tashqariga chiqardi. Shunda u ichkariga yugurib kirib, o‘yin oxirini bepul tomosha qilardi. John Barnes, Ian Rush — Ellison uchun ular oddiy futbolchi emas, orzuning tirik timsoli edi.
Shuning uchun 15 yoshida qo‘liga tushgan xat hayotini chizib tashlagandek bo‘ldi. Liverpooldan kelgan xat qisqa edi: “Yetti yil davomida qilgan mehnatingiz uchun rahmat va kelajakdagi ishlaringizga omad.” Uning birinchi o‘y fikri: “Tamom. Endi hech qachon professional bo‘la olmayman.”
Onasi boshqacha gapirdi. “Yelkalaringni tik tut, o‘g‘lim. Mehnat qil, imkon keladi.” O‘sha rad etilish Ellisonni sindirmadi. Aksincha, yonib ketgan orzuga yana o‘t tashladi. U o‘zini isbotlashga qasd qildi.
Sunday League, keyin Southport. O‘sha paytda beshinchi pog‘onada, murabbiy Ronnie Moore qo‘l ostida. 1997-yil mart, 18 yoshli yigit zaxiradan maydonga tushdi, uyda Telfordga qarshi 0:1 hisobidagi mag‘lubiyat. Mavsum oxirigacha yana uchta o‘yinda maydonga tushdi. Hafta oxiridagi “mukofot” – 65 funt xarajat puli.
Keyin Chorley, so‘ngra Wales ligasidagi Conwy United. Nihoyat Altrinchamda Ellisonning gollari e’tiborni torta boshladi: 54 liga o‘yinida 23 gol. Ammo bu orada u baribir qurilishda ishlashda, uch qismli yumshoq mebel, karavot, shkaf ko‘tarishda davom etardi. Kunduzi ishchi, kechqurun hujumchi.
“Men qiyin yo‘ldan o‘rgandim,” deydi u. Va bu shunchaki ibora emas, hayotining qisqa xulosasi.
Leicesterga sakrash va Old Trafforddagi to‘rt tegish
2001-yilda esa hayotni o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan qo‘ng‘iroq keldi. Ligani yutgan, Martin O’Neill nomi bilan bog‘langan Leicester City uni chaqirdi. Ellison uchun bu bolalikdan beri kutgan eshik edi.
Taklif: haftasiga 650 funt. Agent ko‘proq so‘radi. Javob sovuq bo‘ldi. Agent xonadan chiqarildi, Ellison bilan alohida gaplashishdi: shartnomani hozir imzolaysan yoki ketasan. Oxir-oqibat 50 funtga ko‘proq olishga erishdi. Agentning dalili oddiy edi – u yarim stavkada o‘ynab ham shuncha topardi.
Lekin Anfield ko‘chalarida ulg‘aygan bolaga boshqa narsa muhim edi: “Menga faqat bir narsa kerak edi – to‘liq stavkali futbolchi bo‘lish.”
Old Trafforddagi o‘sha kun – orzu va haqiqat to‘qnashgan lahza. Manchester United o‘sha paytda dunyoning eng kuchli jamoalaridan biri. Ellison esa o‘yin oxiriga yaqin maydonga tushdi, to‘pga to‘rt marta tegdi, Scholesga fol qildi. Shunisi bilan ham esda qoldi. Yagona Premier League o‘yini. Yagona, lekin unutilmas.
Pastga qulash, zulmat va M6 yo‘lidagi lahza
Futbol ertaklarida bu joyda odatda hammasi yuqoriga qarab ketadi. Ellisonnikida esa yo‘q. Leicester bilan ikki yarim yillik shartnoma, keyin esa ligalar bo‘ylab yana pastga qarab sirpanish. Moliyaviy xavotirlar, oilaviy muammolar, kelajak mavhumligi.
Bir kuni M6 avtomagistralida rulda ketayotganida hammasi chegaradan o‘tdi. “Xuddi kechagidek eslayman,” deydi u. “O‘sha paytdagi o‘ylarim: agar 100 mil tezlikda markaziy to‘siqqa borib urilsam, atrofimdagi odamlarning hayoti yaxshiroq bo‘ladimi?”
Shu darajaga yetgan edi. Futbolchi, professional, “orzu kasbi” egasi – lekin ichida zulmat. Yolg‘iz qolgan erkakning og‘ir savollari.
U o‘sha zulmatdan faqat bitta yo‘l bilan chiqa oldi: gapira boshladi. Yaqinlariga, mutaxassislarga, maslahat (counselling) orqali. “Men boshimdan o‘tkazganlarim uchun minnatdorman,” deydi u hozir. “Bu hayotimdagi ko‘p narsalarga ko‘zimni ochdi.”
47 yosh, Vauxhall Motors va yana bir FA Cup sahnasi
Bugun Ellison 47 yoshda. Sog‘ligi joyida, kayfiyati baland. Eng qizig‘i – u hali ham o‘ynayapti. Cheshiredagi non-liga klubi Vauxhall Motors safida. Shanba kuni Yorkshire jamoasi Thackleyga qarshi FA Cup saralash bosqichida maydonga tushsa, turnir tarixidagi eng yoshi katta futbolchilardan biriga aylanadi.
“Hammaning gapini eshitasiz: ‘sen allaqachon qariyalar uyida bo‘lishing kerak’,” deya kuladi u. Lekin bu “qariya” ingliz futbolining eng yuqori sakkiz pog‘onasining barchasida to‘p surgan, 29 yil va 18 klubni o‘z ichiga olgan karyerada 1000 dan ortiq o‘yinda maydonga tushgan kam sonli futbolchilardan biri.
“Anig‘ini aytsam, nechta o‘yin o‘tkazganimni o‘zim ham bilmayman,” deydi u. “Lekin ichimda hamon o‘sha olov bor. O‘yin oldidan hali ham biroz hayajonlanaman. 47 yoshdaman, lekin hali ham maydondaman. Buning o‘zi uchun ham minnatdorman.”
Kundalik hayotida u Liverpooldagi o‘rta maktabda “safeguarding” bo‘yicha ishlaydi, kechqurun esa Vauxhall Motors uchun yuguradi. “Maktabdagi bolalar hazillashadi: ‘sir, siz Premier League’da faqat bir marta o‘ynagansiz-ku’. Men ularga aytaman: ‘ha, lekin o‘sha paytda dunyoning eng kuchli jamoasi bo‘lgan Manchester Unitedga qarshi’.”
Promoushenlar, Uembli va pastliklar
Ellisonning futbol yo‘li faqat og‘ir xotiralardan iborat emas. U Hull City bilan 2005-yilda Championshipga ko‘tarilgan, Rotherham United (2010) va Newport County (2021) bilan Wembleyda pley-off finalida maydonga tushgan.
To‘rtinchi pog‘onada 553 liga o‘yinida 124 gol. Shundan 2011–2020-yillar oralig‘ida Morecambe safida 352 uchrashuvda 81 gol. 15 yoshida “hammasi tugadi” deb o‘ylagan bola uchun yomon emas.
Ammo pastliklar ham yetarli bo‘ldi. 2009-yilda u Chester City tarkibida Football League’dan tushib ketishni boshdan kechirdi, klub moliyaviy inqiroz yoqasiga kelib qoldi. Yaqin qarindosh va do‘stlarini yo‘qotishi ruhiyatini yanada ezdi. Ikki farzandli ota sifatida u oilani boqish, yangi shartnomalar, kelajak haqida tinimsiz o‘ylardi.
“Bu turli narsalarning yig‘indisi edi,” deydi u. “Shaxsiy hayotim, shartnomamning so‘nggi olti oyi qolganda, keyingi ish bo‘ladimi yo‘qmi degan xavotirlar. Men odamlar meni hukm qilishidan qo‘rqardim, men haqimda gapirishidan, orqa o‘girib ketishidan. Chunki men go‘yoki ‘orzu kasbi’ga ega erkakman, hayotim a’lo bo‘lishi kerakdek ko‘rinadi. Lekin men hammaning o‘zi kabi his-tuyg‘ularga ega odamman.”
U yillar davomida ichida saqlab yurgan, hech kimga aytmagan, o‘ta qorong‘i o‘ylar bilan yashaganini tan oladi. “Men qaerda bo‘lganimdan, nimalarni boshdan kechirganimdan uyalmasligimni bildim,” deydi u.
Ruhiy sog‘lig‘i bilan kurashayotganlarga u hozir bitta aniq maslahat beradi: “Uyalmang. Hamma muammoga duch keladi. Iltimos, oila va do‘stlaringiz bilan gaplashing. Oching, sizni tinglashga va yordam berishga tayyor odamlar bor.”
“Qachongacha o‘ynayman? Bilmayman. Lekin...”
48 yoshga to‘lishiga olti oy qolgan Ellisondan tabiiy savol so‘raladi: yana qancha davom etadi?
“Rostini aytsam, bilmayman,” deydi u. “Bitta narsani bilaman – yosh futbolchilar bilan raqobat qilish uchun ikki baravar ko‘proq ishlashim kerak. Futbol – mening hayotim. Hali ham o‘rganayapman, hali ham ichimda ochlik, ishtiyoq bor. Shu hislar bor ekan, o‘ynashni xohlayman.”
U bitta jumlada o‘z karyerasining xaritasini chizib beradi: “Leicester Citydan Vauxhall Motorsgacha, eng yuqori sakkiz pog‘onaning barchasida o‘ynadim. Ba’zilari aytadi, ularning birortasida ham yaxshi o‘yin ko‘rsatmaganman deb!”
U kulib aytadi. Lekin bu kulgi ortida 29 yil, 18 klub, 1000 dan ortiq o‘yinda, bitta Premier League uchrashuvi, yuzlab past-balandlar va eng muhimi – hali ham davom etayotgan futbol hayoti turibdi.
Endi savol shuki, FA Cupning navbatdagi bo‘limida, yana bir shanba kuni tushdan keyin, 47 yoshli bu hujumchi yana bir bor o‘sha bolalikdagi Anfield orzusini eslata oladimi?
