Klub Jahon Chempionati: Fifa va Yevropa gigantlari pul o‘yini
Fifa va Yevropa klublarining ta’sirchan lobbi guruhi European Football Clubs (EFC) yangi kuch markazini qurmoqda. Ular Klub Jahon Chempionati uchun qo‘shma korxona tuzishga kelishib oldi – bu esa turnir formatini ham, unda qatnashadigan klublar geografiyasini ham tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Gap faqat sportda emas. Gap katta pulda.
Chelsea ochgan eshik
O‘tgan yozgi, 32 jamoali ilk kengaytirilgan turnirda g‘olib chiqqan Chelsea taxminan 84 million funt ishlab oldi. Bu raqam Yevropaning boshqa grand klublari uchun signal bo‘ldi: bu bozorda joy egallash kerak.
Shundan keyin EFC Fifa eshigini qattiqroq taqa-taq chala boshladi. Turnirni kengaytirish, unda ko‘proq yirik Yevropa klublarini ko‘rish, shu orqali ishtirok ehtimolini oshirish – asosiy talab shunday.
Natija ko‘p kutdirmadi. EFC sahnaga rasmiy hamkor sifatida chiqishi bilan 2029 yildagi navbatdagi Klub Jahon Chempionatini 48 jamoaga kengaytirish rejasi tezlashishi kutilmoqda.
Chetda qolgan gigantlar
O‘tgan yozda AQShda bo‘lib o‘tgan musobaqada Yevropani 12 klub himoya qildi. Janubiy Amerikadan 6, Concacaf hududidan 5 jamoa ishtirok etdi. Ammo dunyoning eng yirik brendlaridan ayrimlari turnirni televizordan tomosha qilishga majbur bo‘ldi.
Liverpool, Barcelona, Napoli – o‘sha paytdagi Angliya, Ispaniya va Italiya chempionlari – turnirga yetib kelmadi. Saralash tizimi tor edi: faqat so‘nggi to‘rt yil ichidagi Champions League g‘oliblari va Uefa koeffitsienti bo‘yicha eng yuqori 8 klub. Ustiga ustak, har bir mamlakatdan atigi ikki klubga ruxsat.
EFC aynan shu chegarani sindirishni istayapti. Agar mamlakat bo‘yicha kvota olib tashlansa, bu ayniqsa Angliya futboli manzarasini o‘zgartiradi: hozircha Uefa koeffitsientida yuqori sakkizlikda Arsenal, Liverpool va Manchester City ham bor. Demak, nazariy jihatdan uchalasi ham bir turnirda ko‘rinish berishi mumkin.
Tijorat bosimi va Saudiya pullari
EFC asosiy dalilini yashirmayapti: ko‘proq yirik Yevropa klublari – ko‘proq pul. Fifa esa bunga qarshi bahslashadigan holatda emas. Kengaytirilgan turnirning ilk nashrida telehuquqlarni sotish oson bo‘lmadi, global bitim uzoq muzokaralardan so‘nggina yopildi.
Oxir-oqibat Dazn bilan 1 milliard dollarlik shartnoma imzolandi. Bu ham Saudiya Arabistoni hukumati bilan bog‘liq Surj Sports Investments tomonidan Dazn’ga kiritilgan xuddi shuncha miqdordagi sarmoyadan keyin yuz berdi. Futbol siyosati, global kapital va sport biznesi bir joyda to‘qnash kelgan manzara.
EFCning o‘zi ham bozorni yaxshi his qilayotganini allaqachon isbotlagan. Ular Uefa bilan birga Yevropa klublar musobaqalarini boshqaradigan UC3 qo‘shma korxonasini yuritadi. Champions League va boshqa turnirlar bo‘yicha media va homiylik daromadlari 2027 yildan keyingi to‘rt yillik davr uchun qariyb 25 foizga oshgani Fifa uchun kuchli signal bo‘ldi. Endi shunga o‘xshash model Klub Jahon Chempionati uchun ham ishga tushishi kutilmoqda.
Keskinlikdan hamkorlikka
AQShda o‘tgan kengaytirilgan ilk Klub Jahon Chempionati arafasida Fifa va EFC o‘rtasida keskinlik yetarli edi. Fifa turnirni o‘zi boshqarishni talab qildi, klublar tomoni esa ko‘proq ta’sir istardi.
Endi kayfiyat boshqa. Parij Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi raisligidagi EFC 700 dan ortiq Yevropa klubini, jumladan eng yirik brendlarni birlashtiradi. Yil boshida Real Madrid ham qaytdi – bu ramziy qadam bo‘ldi.
Madrid klubi bir paytlar European Super League loyihasini faol targ‘ib qilgani uchun EFCdan besh yilga chetlatilgan edi. O‘tgan yil fevralida loyiha ustidan rasmiy chiziq tortilgach, Real qayta qabul qilindi. Endi ular ham umumiy stol atrofida.
Fifa esa EFCning tijoriy samaradorligidan ancha taassurotda. Global formatdagi yangi turnir uchun aynan shunday hamkor kerak edi.
Hali to‘lanmagan 185 million
Shu bilan birga, kulis ortida hal etilmagan masalalar ham yetarli. EFC hozir eng avvalo o‘tgan yilgi turnirdan klublarga berilishi kerak bo‘lgan 185 million funtlik solidar to‘lovlar bo‘yicha formula ustida ishlayapti.
Bu summa hali ham tarqatilmadi. Bu haqda xabarlar fevral oyidayoq chiqqan, oradan bir yil o‘tib ham ko‘plab klublar sabr kosasi to‘lib borayotganini yashirmayapti.
Qizig‘i shundaki, 740 million funtlik sovrin jamg‘armasi allaqachon egalarini topgan. Chelsea taxminan 84 million funtni cho‘ntagiga solib ulgurgan, lekin turnirda qatnashmagan klublar uchun mo‘ljallangan solidar paket hanuz muzlatilgan.
Agar 185 million butun dunyo bo‘ylab oliy liga klublari o‘rtasida teng taqsimlansa, har biriga qariyb 50 ming funt to‘g‘ri keladi. Bu yirik grandlar uchun katta raqam emas, lekin ko‘plab kichik klublar byudjeti uchun sezilarli ko‘mak. Aynan shuning uchun kechikish tobora og‘irroq qabul qilinmoqda – olti konfederatsiya hali ham taqsimot modeli borasida yakdil qarorga kelgani yo‘q.
2029 yil ufqida 48 jamoali gigant
Solidar pullar bo‘yicha bahs yakuniga yetishi bilan nigohlar baribir bitta tomonga qaraydi: 2029 yilgi Klub Jahon Chempionati.
48 jamoali format, ko‘proq Yevropa ishtiroki, ehtimol bir mamlakatdan uch yoki undan ortiq grand – bu ssenariy endi xom fantaziya emas, muzokara stolida yotgan real variant.
Savol bitta: yangi qo‘shma korxona futbolni global sahnada yanada boyitadigan sahnaga aylantiradimi yoki eng kuchlilar o‘yinini yanada yopiq klubga aylantiradimi?
