Lia Walti: Angliyaga qaytish va Italiyadagi sovuq haqiqat

Lia Walti yozgi tanaffusda klubini o‘zgartirganda, bu shunchaki transfer bo‘lmadi. Bu o‘yinchi sifatida o‘zini qayta topish qarori edi.

Shveytsariya terma jamoasi sardori, yillar davomida Arsenal markazida maydonni boshqargan, o‘tgan yozda yangi sinov izlab Juventus safiga yo‘l olgandi. Bir mavsum o‘tib esa u yana Angliyada, bu safar Brighton bilan shartnoma imzolagan holda paydo bo‘ldi. Sabab? U o‘zini qadrlanganini his qilishni sog‘ingan edi.

Arsenal shon-shuhratidan Italiya labirintiga

Walti Arsenal bilan yetti yil davomida to‘rt yirik sovrinni qo‘lga kiritdi, shu jumladan Champions League va WSL chempionlik unvonlari. London klubi safida 183 o‘yin, o‘yin o‘rtasida muvozanat, pressing ostida sovuqqonlik – u WSL tarixidagi eng barqaror yarim himoyachilardan biriga aylandi.

Shu fon bilan u Italiyaga yo‘l oldi. Yangi madaniyat, yangi liga, yangi chaqiriq. Ammo juda tez orada bir narsa ravshan bo‘ldi: professionalizm darajasidagi tafovut “ekstremal” darajada edi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, bu Italiya futbolini yerga urish emas, balki real manzara: Angliyadagi WSL standarti boshqa ko‘plab ligalar bilan solishtirib bo‘lmaydigan darajada baland.

U Italiyada ko‘rganini shunday tasvirlaydi: yaxshi maydonlar yo‘q, professional muhit to‘liq shakllanmagan, eng alam qilgani esa – muxlislar madaniyatining deyarli yo‘qligi. Stadionlar bo‘sh, atmosfera sust, o‘yinlar “rasmiy mashg‘ulot”dek o‘tadi.

Angliyada esa u o‘sishni ichidan ko‘rdi. To‘la yoki kichik bo‘lsa-da, shovqinli stadionlar, jonli tribunalar, o‘yinni his qiladigan muxlislar. Shuning uchun ham u: “Bu yerda bor narsa aslida dunyo standarti emas ekanini keyin tushunasiz”, degan mazmundagi fikr bildiradi. U shuni anglab yetdi – WSL’da u odat bo‘lib qolgan narsa boshqa ko‘p joylarda orzu darajasida.

“Qadrlanish” hissi va bo‘sh tribunalar

Walti Italiyadagi kunlarini eslar ekan, eng ko‘p takrorlaydigan tuyg‘u – bo‘shliq. U o‘zini futbolchi sifatida qadrlanayotganini sezmasdi. To‘liq qo‘llab-quvvatlash, professional struktura, muxlislar bilan aloqadorlik – bularning bari yetishmasdi.

U faqat Juventus haqida emas, butun mamlakat miqyosida gapiradi: fan-madaniyat deyarli yo‘q, har bir uchrashuv deyarli bir xil – jim, sovuq, hissiz. Angliyada esa kichik stadion bo‘lsa ham, o‘yinchilar maydonga chiqqanda adrenalinni sezadi. Italiyada u bu tuyg‘uni yo‘qotdi.

Shu nuqtada u o‘zini Angliyaga bog‘lab turgan narsani aniq anglab yetdi: qadrlanish hissi. Oddiy maosh yoki infratuzilma emas, balki maydonga chiqqanda o‘zing kerakligingni bilish.

Televizion tasvir ham o‘yin taqdirini belgilaydi

Walti uchun muammo faqat maydon va tribunalar bilan cheklanmaydi. U butun tizimni ko‘radi. Ko‘plab mamlakatlarda ayollar futboli deyarli ko‘rsatilmaydi, ko‘rsatilsa ham – sifatsiz.

Yomon kamera burchaklari, o‘yinning tezligi va taktikasi ko‘rinmaydigan translyatsiyalar, ekranda jon yo‘q. Bunday sharoitda tomoshabin o‘yinni yoqtirib qolishi qiyin. WSL esa buning teskarisini ko‘rsatdi: katta stadionlar, sifatli tasvir, yaxshi rakurslar – natijada tomoshabin o‘yindan zavq oladi, qayta ko‘rishni xohlaydi.

Walti fikricha, o‘yinni odamlar oldiga olib chiqish kerak. Ba’zan ularni biroz “majbur qilish”ga to‘g‘ri keladi – o‘yinni ko‘rsatish, targ‘ib qilish, ko‘z o‘rgatish. Angliyada aynan shunday bo‘lganini u yaqqol his qilgan.

Eng katta muammo: maydon sifati

Walti butun dunyo bo‘ylab ayollar futbolida kamchiliklar ko‘p ekanini yashirmaydi. Uningcha, hammasi maydondan boshlanadi. Ko‘plab mamlakatlarda jamoalar eng yomon sun’iy qoplamalarda yoki sifatdan yiroq tabiiy gazonlarda o‘ynaydi.

U shunday ta’kidlaydi: bunday maydonda hatto Premier League jamoasi ham chiroyli futbol ko‘rsata olmaydi. To‘p sakraydi, o‘yin bo‘linadi, sifat tushadi. Shveytsariyada ham muammo xuddi shunday.

Pul va sabr – bu ikki resurs ko‘p mamlakatlarda yetishmaydi. Investitsiya qilmasdan, natija kutishadi. Walti esa birinchi qadam – aynan shu infratuzilmaga sarmoya ekanini qayta-qayta urg‘ulaydi.

Yo‘qolib ketayotgan iste’dodlar

Walti o‘zini omadli avlod vakili deb biladi. U Angliyadagi professional sharoitni ko‘rgan, yomon davrlarni ham boshidan o‘tkazgan: past maoshlar, yetarli bo‘lmagan sharoitlar, yarim-professional holat. Endi esa WSL o‘sishini tomosha qilarkan, boshqa mamlakatlardagi hamkasblarini o‘ylab, ko‘pincha hafsalasi pir bo‘ladi.

Uning fikricha, ayollar futbolida juda ko‘p iste’dodlar yo‘qolib ketmoqda. Yomon muhit, ko‘rinmas liga, imkoniyat yetishmasligi – natijada potensial yuqori darajaga chiqishi mumkin bo‘lgan futbolchilar hech qachon top-darajaga yetib bormaydi.

Italiyada u o‘z ovozini eshittirishga urindi, lekin natijani ko‘rmadi. Gapirildi, muammolar ko‘rsatildi, ammo o‘zgarish deyarli bo‘lmadi. Aynan shu befarqlik unga eng og‘ir zarba bo‘ldi.

Nega aynan Brighton?

Shartnomasi Juventus bilan yana bir yilga mo‘ljallangan bo‘lsa-da, Walti kelajagini o‘ylab qaror qildi. U yana sifatli muhitda o‘ynashni, o‘zini qadrlanganini his qilishni istardi. Brighton esa uning uchun mantiqiy manzilga aylandi.

Bu klub so‘nggi yillarda ayollar futboliga jiddiy sarmoya kiritayotganini yashirmaydi. 2021 yilda ayollar jamoasi American Express Elite Football Performance Centre bazasiga ko‘chib o‘tdi, bu uchun 8,5 million funt atrofida mablag‘ sarflandi. 2024 yil bahorida esa Yevropada ayollar futboli uchun maxsus quriladigan birinchi stadion loyihasi e’lon qilindi – 75-80 million funtlik tashabbus.

Maydonda ham Brighton o‘sish bosqichida: transfer oynasida faol, may oyida Women’s FA Cup finaliga ilk bor yetib bordi. Dario Vidosic boshchiligidagi jamoa WSL kuchli uchligiga kirishni maqsad qilgan.

Walti uchun bu signal aniq edi: bu klub gapni emas, ishni qilayotganlardan.

U Brighton haqida boshqa futbolchilardan faqat ijobiy fikrlar eshitgan. Investitsiya, sharoit, munosabat – hammasi yuqori baholangan. U klub bilan ilk marta uchrashgan paytdan boshlab o‘z qarorining to‘g‘riligini sezdi: bu joy ayollar futboliga chindan ham ahamiyat beradigan, unga sarmoya kiritadigan, to‘g‘ri odamlarni to‘plagan klub.

Endi navbat maydonga

Lia Walti endi WSL’ga qaytib, yangi bo‘limni Brighton bilan yozishga tayyorlanmoqda. Uning ortida Arsenal bilan yillar, Italiyadagi achchiq tajriba, Shveytsariya terma jamoasida yuzdan ortiq o‘yin va o‘z ovozini yo‘qotishni istamaydigan sardorlik xarakteri bor.

Savol endi shunday: u va Brighton birlashib, nafaqat klub ambitsiyalarini, balki ayollar futboli uchun talab qilinayotgan yangi standartni qanchalik baland ko‘tarib bera oladi?