Luis Hamiltonning Ferrari bilan birinchi g‘alabasi
Luis Hamilton kabi haydovchi uchun – yetti karra jahon chempioni, sport tarixidagi ko‘plab rekordlar egasi – yangi “birinchi”larga joy kam qolgan edi. Lekin Barselonada u yana bir marrani zabt etdi: Ferrari bilan ilk g‘alaba, va shu bilan birga o‘z rekordini – birinchi va eng so‘nggi g‘alabalari orasidagi eng uzun davrni – 19 yilga cho‘zdi.
Bu Ferrari bilan birinchi triumf Hamiltonning o‘ziga xos “qurg‘oqchilik” davridan keyin keldi. Uning avvalgi so‘nggi g‘alabasi 2024-yil Belgiya Gran-prisida qayd etilgan, undan keyin esa butun bir mavsumni poytaktga ham chiqmasdan o‘tkazgan edi. Ammo u yakka emas. Sport tarixida yoshi ulg‘aygan, ammo tajribasi, qat’iyati va g‘ururi bilan yana cho‘qqiga qaytgan boshqa yulduzlar ham bor.
Quyida o‘z sohasiga qaytib kelib, tanqidchilarini jim qoldirgan sakkiz buyuk nom haqida.
Roger Federer: tizzadan keyingi qaytish
2012-yilga kelib, ko‘pchilik Roger Federer davri yakunlangan, deb o‘ylay boshlagan edi. Uning hisobida 17 ta “Grand Slam” bor, lekin unvonlar oqimi sekinlashgan, yangi avlod – Rafa Nadal, Novak Djokovic, Andy Murray – sahnani egallab borardi.
2012-yilgi “Wimbledon”dagi g‘alabadan so‘ng Federer besh yil davomida yirik turnir yutolmadi. Har mavsum o‘tgani sayin, uning eng yuqori cho‘qqilariga qaytishi tobora imkonsizdek ko‘rinardi.
Keyin esa 2017-yil keldi. Tizza jarrohligi va olti oylik tanaffusdan so‘ng Federer kortga qaytdi va “Australian Open”ni bir set ham boy bermasdan qo‘lga kiritdi. Yozda esa SW19da yana bir “Wimbledon” kubogini ko‘tardi va “Open Era” davrida bu turnirni yutgan eng yoshi katta tennischiga aylandi.
Bir yil o‘tib, u Melburnda titulini himoya qildi, so‘ngra yana dunyo reytingida birinchi raqamga ko‘tarildi – bu marrani zabt etgan eng yoshi katta tennischi sifatida tarixga kirdi.
Shelly-Ann Fraser-Pryce: “Mummy Rocket”ning ikkinchi portlashi
Shelly-Ann Fraser-Pryce 2017-yilda homiladorligini e’lon qilganida, u allaqachon uch karra jahon chempioni, uch karra Olimpiada medali sohibasi (ikki marta oltin) edi. Shu paytda karyerani yakunlasa ham, hech kim ajablanmasdi.
Ammo Yamayka spinteri boshqacha yo‘lni tanladi. Favqulodda kesarcha kesish orqali tug‘ruqdan keyingi og‘riqlarga qaramay, o‘g‘li tug‘ilganidan atigi 11 hafta o‘tib, mashg‘ulotlarga qaytdi.
Qaytishgina emas – u yangi darajaga ko‘tarildi. 2019-yilda Fraser-Pryce dunyoning eng tezkor ayoli maqomini yana egalladi: 100 metrda 10,71 soniya bilan to‘rtinchi jahon chempionligini qo‘lga kiritdi, bu yillardan beri eng yaxshi natijasi edi. O‘zi bu g‘alabani “ona bo‘lishning zafaridir” deb atadi.
U yerda to‘xtamadi. 2021-yilda 10,60 soniya yugurdi – tarixdagi uchinchi eng tezkor natija. 2022-yilda esa 35 yoshida beshinchi jahon chempionligini nishonladi. Bu hali kech karyera cho‘qqisimi yoki aslida ikkinchi, yanada balandroq to‘lqinmi?
Alain Prost: sabbatikldan keyingi so‘nggi zarba
“The Professor” – F1 ixlosmandlari uchun alohida ta’rif talab qilmaydigan ism. To‘rt karra jahon chempioni, strategiya ustasi, eng buyuklar qatorida. Ammo u ham karyerasining oxirida o‘zini isbotlashga majbur bo‘lgan.
Prost 1983–1990-yillar oralig‘ida Renault, McLaren va Ferrari bilan uchta chempionlik, to‘rtta ikkinchi o‘rin oldi. Doimiy ravishda titul uchun kurashgan.
Ammo 1991-yilda Ferrari bilan og‘ir mavsumdan so‘ng, jamoani ochiq tanqid qilgani uchun yil tugamasidan ishdan bo‘shatildi. Keyingi yilni u televideniyeda sharhlovchi sifatida o‘tkazdi, lekin poyga ishtiyoqi so‘nmadi.
Kuchli Williams jamoasida bo‘sh o‘rin paydo bo‘lgach, bu Prost uchun to‘rtinchi chempionlik sari ideal imkoniyatga aylandi – va u bundan foydalandi. 1993-yil uning F1dagi so‘nggi mavsumi bo‘ldi: 7 ta g‘alaba, 12 ta poytakt, yana bir titul va 38 yoshida sport cho‘qqisida xayrlashuv.
Tom Brady: vaqtni yenggan kvo‘terbek
Super Bowlni Tom Bradychalik ko‘p yutgan futbolchi yo‘q. Uning yetti halqasi – bu nafaqat yutuqlar soni, balki ularni qancha muddat davomida qo‘lga kiritgani bilan ham alohida.
Brady NFLga oltinchi raundda tanlangan, deyarli hech kimning umidi bo‘lmagan kvo‘terbek sifatida kirib kelgan. Ammo ikkinchi mavsumidayoq u New England Patriots asosiy kvo‘terbegiga aylandi va 2001-yilda jamoani ilk Super Bowl g‘alabasiga yetakladi. Keyingi yigirma yil davomida Foxboroughdagi karyerasi davomida yana beshta Super Bowl, uch marta Most Valuable Player, 15 ta Pro Bowl – bu ro‘yxatni davom ettirish mumkin.
42 yoshida Brady allaqachon afsona edi. Ammo shu yoshda NFL darajasida raqobatlasha oladimi, degan savollar ko‘paygan edi. U Tampa Bay Buccaneers bilan shartnoma imzoladi va barcha shubhalarni o‘chirib tashladi: birinchi mavsumidayoq Super Bowl va Super Bowl MVP unvonini qo‘lga kiritdi, 43 yoshida esa ligada eng ko‘p pas yardlari va touchdown uzatmalarini amalga oshirdi.
U 2023-yilda, 45 yoshida yakuniy nafaqaga chiqdi. Eng yoshi katta start olgan kvo‘terbek, eng ko‘p pas yardlari, touchdown uzatmalari va o‘ynagan o‘yinlar rekordi – amerika futboli tarixidagi beqiyos umrboqiylik.
Tiger Woods: 1000-o‘rinlardan yana Augusta tepasiga
Tiger Woods golf cho‘qqisiga iloji boricha tez ko‘tarildi. 1996-yilda atigi 20 yoshida professional bo‘ldi, oradan bir yil o‘tib esa dunyo reytingida birinchi raqam va Mastersdagi rekord darajadagi – 12 zarba farq bilan – ilk yirik g‘alabaga erishdi.
1997–2008-yillar oralig‘ida u 14 ta major yutdi, “career grand slam”ni – golfdagi barcha yirik turnirlarni qo‘lga kiritgan kam sonli o‘yinchilardan biriga aylandi.
Keyin esa tanadagi og‘ir muammolar va golfdan tashqaridagi inqirozlar boshlandi. Orqa qismidagi jarohatlar sababli Woods dunyo reytingida ilk 1000 talikdan ham tushib ketdi. 2015–2018-yillar oralig‘ida atigi bitta turnirda qatnashdi.
Ko‘pchilik uning hukmronlik davrini yakunlangan, deb hisoblay boshladi. Lekin 2019-yilda Augusta sahnasi yana Tiger nomini eshitdi. U tinimsiz, xavfsiz o‘yin ko‘rsatdi, raqiblari xatoga yo‘l qo‘ygan pallada esa sovuqqonlikni saqlab, beshinchi yashil jaketini 43 yoshida qo‘lga kiritdi. Majorlar orasidagi tanaffus – 11 yil. Bu golf tarixidagi eng hayratlanarli qaytishlardan biri sifatida esda qoldi.
Kim Clijsters: 23 yoshida pensiya, keyin “ikkinchi karyera”
Belgiya tennischisi Kim Clijsters 23 yoshida raketkasini mixga ilganida, u allaqachon ko‘pchilik orzu qiladigan yutuqlarga erishgan edi.
U 16 yoshida “Wimbledon” chorak finaliga chiqib, katta sahnaga kirib kelgan. 2001-yilda “Roland Garros” finalida atigi bir necha ochko yetmay qoldi. Keyin ikkita Tour Championships, dunyo reytingida birinchi raqam, 2005-yilda esa US Open – bularning barchasi jarohatlar bilan kurash fonida kechdi. 2007-yilda u tanaffus qilishga qaror qildi.
Ikki yillik pauza davomida Clijsters turmush qurdi, farzandli bo‘ldi va tennisga bo‘lgan mehrini qayta kashf etdi. U o‘zi “ikkinchi karyera” deb atagan bosqichda kortga qaytdi va skeptiklarni tezda sukutga cho‘mdirdi: US Openni wildcard sifatida yutib, hammani hayratda qoldirdi.
Ushbu g‘alaba bilan Clijsters turnir tarixida unseeded bo‘lib chempion bo‘lgan ilk o‘yinchiga aylandi. Keyin yana dunyo reytingida birinchi o‘ringa qaytdi va yana ikki marta “Grand Slam”da g‘olib chiqdi.
Jack Brabham: o‘z mashinasida, o‘ziga qarshi shubhalarga qarshi
Jack Brabham haqida “u juda qari” deyishgan. U esa butun umrini bu fikrni rad etishga sarfladi. Sobiq aviamexanik 1948-yilda Avstraliyada poyga haydashni boshlagan, 1955-yilda esa Yevropaga ko‘chib o‘tgan.
Mexaniklikdan olgan bilimlari unga Cooper jamoasini rivojlantirishda katta yordam berdi. Natija uzoq kuttirmadi: 1959 va 1960-yillarda ketma-ket ikki jahon chempionligini qo‘lga kiritdi, u paytda 34 yoshda edi.
1962-yilda u Cooperdan ketdi va o‘z jamoasini tuzdi – Brabham Racing. Bir necha yil sozlash, sinov va xatolardan so‘ng, 1966-yilda Brabham yana poygalarda g‘alaba qila boshladi va uchinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi.
U o‘z nomidagi mashinada jahon chempioni bo‘lgan birinchi va hozircha yagona haydovchi bo‘lib qoldi. Buni 40 yoshida amalga oshirdi va tarixdagi eng yoshi katta chempionlardan biriga aylandi. Tanqidchilarga javoban u Zandvoortda mashinasiga tayoq va soxta soqol bilan “cho‘loqlanib” kelganini ko‘rganlar hanuz kulib eslaydi.
Allyson Felix: oltinchi Olimpiadaga intilayotgan afsona
Allyson Felix allaqachon yengil atletika tarixidagi eng sovrinli ayol Olimpiada ishtirokchisi sifatida yozilib bo‘lgan. Besh Olimpiadada 11 ta medal – bu o‘zi bir avlodning butun tarixiga teng natija. 2022-yilda u karyerasini yakunlaganini e’lon qildi.
Ammo hikoya shu yerda tugamadi. Joriy yilda Felix kutilmaganda qaytish niyatini bildirdi: maqsad – 2028-yilda Los Angelesda bo‘lib o‘tadigan oltinchi Olimpiadada, o‘z uy tomoshabinlari oldida yugurish. U intervyularida bu qarorini qiziqish va 40 yoshdan keyin ham ayollar nimalarga qodirligini ko‘rsatish istagi bilan izohladi.
U yuqoridagi ro‘yxatdagi kabi kech karyera chempionlariga qo‘shila oladimi? Javobni vaqt beradi. Lekin bir narsa aniq: Hamilton Barselonada Ferrari bilan poytaktga qaytgan kuni, sport dunyosi yana bir bor shuni ko‘rdi – haqiqiy buyuklar uchun yosh faqat raqam, asosiy mezon esa qaytish qobiliyati.
