Madring: Madrid chekkasidagi F1 trassasi
Formulaning navbatdagi manzili – Madring. Las Vegasdan keyingi ilk yangi trassa. Qog‘ozda “shahar” deb yuritiladi, amalda esa yarmi deyarli doimiy avtotrassaga o‘xshaydi: IFEMA ko‘rgazma markazi atrofidan aylanib, Madrid aeroporti yaqinidan o‘tadi va La Monumental deb nom olgan mashhur banklangan burilishga qarab ko‘tariladi.
Bu yerda relyef ham shunchaki fon emas. 7-burilishdan 8-gacha bo‘lgan oraliqda 8 foizlik keskin ko‘tarilish bor. Suratlarda chiroyli ko‘rinadi, lekin yonidan yurganda ko‘tarilishning haqiqiy miqyosi aniq seziladi. Paddokda allaqachon bitta fikr shakllangan: bu hafta oxiri osongina o‘tmaydi.
La Monumental – yangi mavsumning sahnasi
Madring haqida gap ketganda, hamma avval La Monumentalni tilga oladi. Trassa chizmalari ilk bor paydo bo‘lganidan beri aynan shu banklangan burilish markazda turibdi. Poygachilar, jamoalar, Pirelli – barchasi bu burilishni mavsumdagi eng murakkab texnik nuqtalardan biri sifatida ta’riflab kelmoqda.
Qurilish jarayonidayoq u hayrat uyg‘otgan edi. Endi esa 550 metrga cho‘zilgan burilish atrofidagi asfalt ishlari to‘liq bitgach, manzara butunlay boshqacha: tomoshabinlar uchun tribuna devordek baland ko‘tarilgan, ichki qismida ulkan mehmondo‘stlik zonasi qad rostlagan. Atmosfera – amfiteatrga o‘xshaydi, intensivlik esa Interlagos start-finish to‘g‘ri chizig‘ini eslatadi.
Endi asosiy savol: shu go‘zal burilish faqat tomosha uchunmi yoki u yerda bir nechta poyga trayektoriyasi paydo bo‘lib, haqiqiy kurashga sahna bo‘ladimi? Agar mashinalar turli chiziqlar bilan chiqib-kirishi mumkin bo‘lsa, La Monumental Madringning yuragiga aylanadi.
Xavf yashiringan chayqanma: 5-burilish chikanasi
Trassada poygachilarni xato qilishga majbur qiladigan nuqtalar ko‘p. La Monumental bor, 17-burilishdagi keskin o‘ng burilish bor – unga qadar yuqori tezlikdagi chap burilishdan so‘ng kuchli tormozlash kerak bo‘ladi. Lekin hozircha asosiy gumondor boshqa.
F3 sinfidagi sinovlar va asfalt ustida qolgan shinalar izi bitta nuqtani yaqqol ko‘rsatib turibdi: 5/6-burilish chikanasi. U trassaning eng tez qismidan – 3-burilishdan keyingi uzun, keng yoy chiziqdan so‘ng keladi. Poygachilar maksimal tezlikdan murakkab chayqanma orqali o‘tishi kerak.
Kerblar bilan juda ehtiyot bo‘lishga to‘g‘ri keladi. Lekin asosiy xavf – chiqishdagi to‘siq burchagi. Devor “bo‘g‘ilish nuqtasi” hosil qiladi, ya’ni mashina ozgina kengroq chiqsa, xato qilishga joy qoldirmaydi. Aynan shu joy ko‘plab xatolar, ehtimol, xavfsizlik mashinasi chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Shisha kabi tekis asfalt
Ko‘pchilik yangi shahar tipidagi trassadan notekislik, sakrashlar kutadi. Madring bu stereotipni buzadi. Trassani piyoda aylanib chiqqanlar bir narsani tasdiqlayapti: asfalt juda silliq, bitta katta “yamoq” ham deyarli ko‘rinmaydi.
Bu jamoalar uchun muhim ustunlik – mashinalarning klirensini kutilmagan notekisliklarga qarshi ko‘tarib o‘tirish shart emas. Ko‘proq aerodinamika va shinalarni to‘g‘ri oynasiga tushirish haqida o‘ylashadi.
Chegaralar masalasida esa ko‘p joylarda devor trassaning tabiiy chizig‘ini belgilab beradi. Ayrim uchastkalarda haydovchilarni beton devordan uzoqroqda ushlab turish uchun bo‘yalgan kerblar qo‘yilgan. FIA esa Jeddah, Miami, Austin kabi joylarda qo‘llagan uslubni takrorlagan: oq chiziqlar yoniga mayda bo‘rtma bo‘yoq chiziqlari tushirilgan, ular mashinaga ham, haydovchining ko‘ziga ham chegarani aniq eslatib turadi.
Paddok – ko‘rgazma markazidan chiqqan gigant
Madringga kelganlarning birinchi “poygasi” – paddokni topish bo‘ldi. Oddiy paddok emas, ulkan labirint. Garajlar IFEMA ko‘rgazma markazi ichiga joylashtirilgani tufayli joylashuv butunlay boshqacha ko‘rinish olgan.
Odatda bitta uzun qator bo‘lib turadigan garajlar bu yerda bo‘linib ketgan. Williams va Racing Bulls o‘rtasida 150 metr bo‘shliq bor, o‘sha joyga media zonasi va TV intervьyu maydoni joylashtirilgan. Natijada paddok ichida harakatlanish ham yangi strategiyani talab qiladi.
Garajlar orqa tomoni ham noodatiy. Yuk mashinalari va muhandislik ofislari bir qismda, mehmondo‘stlik zonalari esa alohida hududda joylashgan. IFEMA tuzilmasi tufayli ayrim jamoalar konditsionerli yopiq binolarda ishlamoqda, boshqalari – masalan, McLaren va Mercedes – ochiq havoda, issiq ostida joylashgan.
Eng g‘alati holatlardan biri – jamoalar orasidagi masofa. Odatda paddokda yonma-yon turadigan Williams va Racing Bulls o‘rtasida yurib o‘tish ikki daqiqadan ko‘proq vaqt oladi. Kichik yurish emas, deyarli kichik sayr.
Juda uzun pit-leyn va murakkab chiqish
Trassa infratuzilmasidagi eng katta “cho‘zilish” – pit-leyn. Garajlar majmuasi kengaygani sari, pit yo‘li ham cho‘zilib ketgan. Rasmiy o‘lchov: tezlik cheklovchi chiziqlari orasidagi masofa 562 metr.
Chiqish yo‘li ham oddiy emas. Mashinalar pitdan chiqib, tezlanayotgan holda o‘ng tomondagi beton devorga qarab boradi va faqat 3-burilish chiqishida asosiy trassaga qo‘shiladi. Bu esa har bir chiqishni kichik sinovga aylantiradi: sovuq shinalar, past tezlikdan tezlanish va yon tomonda beton devor.
Pirelli hisob-kitobiga ko‘ra, pit-stopdagi umumiy vaqt yo‘qotish taxminan 25 soniyani tashkil etadi. Bunga pit-leynning birinchi burilishga emas, balki 3-burilishga qayta qo‘shilishi ham yordam beradi – lekin baribir bu raqam strateglar uchun og‘ir savol bo‘lib qoladi: qo‘shimcha pit-stopga arziydimi?
Madring hali birorta Formula 1 mashinasini qabul qilgani yo‘q, lekin trassa allaqachon xarakterini ko‘rsatib bo‘ldi: baland tribuna ostidagi La Monumental, xatoni kechirmaydigan 5-burilish, shisha kabi tekis asfalt, gigant paddok va jazolovchi pit-leyn. Endi savol bitta: kim bu yangi sahnani birinchi bo‘lib o‘z poygasi uchun ideal dekoratsiyaga aylantira oladi?
