Manchester derbisidagi VAR bahs-munozaralari
Old Trafforddagi navbatdagi Manchester derbisi odatdagidek shov-shuvli bo‘ldi, lekin bu safar gap gollar yoki taktik jang haqida emasdi. Maydon markazida emas, monitor ortida xato qilgan hakamlar turardi.
Haaland goli, bayroq va monitor o‘rtasida qolgan lahza
60-daqiqa. Josko Gvardiol chap qanotdan past uzatma qiladi, Erling Haaland esa o‘ziga xos sovuqqonlik bilan to‘pni darvozaga yo‘llaydi. Old Trafford muzlab qoladi, lekin darhol emas – yon chiziq hakami bayroq ko‘taradi. Ofsayd.
Manchester United himoyachilari yengil nafas oladi, tribunalar ham. Ammo sahnaga VAR chiqadi.
Uzoq ko‘ringan, lekin atigi bir necha soniya davom etgan tekshiruvdan so‘ng qaror ag‘dariladi: gol haqiqiy, Haaland ofsaydda emas. Stadionning yarmini g‘azab, yarmini hayrat bosadi. Asl tortishuv esa Enzo Fernandezning ofsayd holatidagi ishtiroki atrofida aylanadi – u to‘pga yaqin, vaziyatga ta’siri esa bahsli.
Premier League Match Centre dastlab ijtimoiy tarmoqlarda qarorni himoya qiladi: VAR Haalandning o‘yin chizig‘ida ekanini aniqlagani, Fernandez esa ofsaydda bo‘lsa-da, to‘pga o‘ynamaganini ta’kidlaydi. Ammo bu izoh savollardan ko‘ra ko‘proq savol tug‘diradi.
PGMOL tan olgan xato va qaytib kelgan bahs
Oradan ko‘p o‘tmay, Professional Game Match Officials Limited (PGMOL) Manchester United bilan bog‘lanadi va o‘sha daqiqadagi “hukm xatosi”ni rasman tan oladi. Rasmiy bayonotda VAR Fernandezning pozitsiyasi o‘yinga ko‘rsatgan ehtimoliy ta’sirni “to‘g‘ri baholamaganini” va maydondagi hakamni monitor yoniga chaqirish kerak bo‘lganini e’tirof etadi.
Ya’ni, derbidagi eng muhim lahzalardan biri ekrandan boshqarildi va noto‘g‘ri boshqarildi.
Bu e’tirof shunchaki texnik xato tan olinishi emas. Bu – allaqachon yillar davomida bahs markazida turgan savolni yana o‘rtaga tashlaydi: bugungi ofsayd talqini va uni VAR yordamida qo‘llash futbol ruhiga qanchalik mos keladi?
Schmeichelning charchagan ovozi: “VARni bekor qilsak edi”
Old Trafford afsonalaridan biri bo‘lgan Peter Schmeichel uchun bu vaziyat chiziqdan o‘tgan oxirgi tomchi bo‘ldi. U Viaplay efirida gapni aylantirmadi, texnologiya bilan yashashdan charchaganini ochiq aytdi.
Uning fikricha, bugungi futbol VAR atrofida aylana boshlagan.
“Endi shunday tizimga kelib qoldikki, VAR va hakamlar futbolning eng muhim odamlari bo‘lib qoldi. Bu o‘yinning butun energiyasini so‘rib oladi. To‘p darvozaga kirishi bilan sen bayram qila olmaysan”, – deydi sobiq darvozabon.
U stadiondagi kayfiyatni eslatadi: to‘p to‘rni topadi, o‘yinchilar yugurib ketadi, muxlislar sakraydi. So‘ng birdan yon chiziqdagi bayroq ko‘tariladi. Yana monitor, yana chiziqlar, yana kutish.
“Biz o‘sha eski kunlarga qaytsak edi, VARni bekor qilsak edi, deb orziqaman. Chunki bu juda jonga tegdi va futbolga halaqit beryapti. Eng yomoni – uni yaxshiroq qilmadi”, – deya davom etadi u.
Schmeichelning so‘zlari shunchaki hissiyot emas, tomoshabin tajribasining o‘zgarganini ko‘rsatadigan signal. Gol endi yakun emas, faqat tekshiruv boshlanishi bo‘lib qoldi.
Neville ham hayron: “Ofsayd qoidasi menga qayta tushuntirilishi kerak”
Sky Sports sharhlovchisi sifatida derbini joyida kuzatgan Gary Neville ham efirdayoq chalkashlikni yashirmadi. Uning nigohida Fernandezning ofsayd holatidagi ishtiroki aniq ko‘rinib turgan, qaror esa mutlaqo mantiqsiz tuyulgan.
“Ofsayd qoidasi menga qaytadan tushuntirilishi kerak bo‘ladi, chunki men bu joyda yo‘qolib qoldim”, – deydi u translyatsiya paytida.
Neville PGMOL bu qarorni keyinchalik ortga olishi mumkinligini taxmin qiladi. Oradan 24 soat o‘tmay, aynan shunday bo‘ladi. Tahlilchilar efirda ko‘rsatgan xatolarni hakamlar organi rasmiy ravishda tasdiqlaydi.
VAR: texnologiya bormi, muammo bormi?
Derbidan keyingi shov-shuv bir savolni yana o‘rtaga tashladi: Premier League bu texnologiyani qayta ko‘rib chiqadimi yoki butunlay chetga suradimi?
VARning asl maqsadi aniq edi – yirik xatolarni kamaytirish, adolatni oshirish. Ammo Manchester derbisidagi kabi lahzalar ko‘paygani sayin, muxlislar ham, sobiq futbolchilar ham boshqa narsani ko‘ryapti: o‘yin ritmi bo‘linmoqda, gol sevinchi muzlayapti, qoidalar esa oddiy tomoshabinga tobora tushunarsiz bo‘lib boryapti.
Old Trafforddagi shu bitta bayroq va monitor qarori endi bir hafta emas, butun mavsum bo‘yi eslanishi mumkin. Savol esa ochiq qoladi: texnologiya futbolga xizmat qilyaptimi yoki futbol endi texnologiyaga xizmat qilayaptimi?
