Monakodagi podium qayta yozildi: Pierre Gaslydan tortib olingan bronza

Monakoda uch oy avval yozilgan ertak Monzada chizib tashlandi. FIA tarkibidagi mustaqil organ – International Court of Appeal – Pierre Gasly’ga avval bekor qilingan ikkita vaqt jazosi­ni qayta tikladi. Natija aniq: fransiyalik haydovchi uchinchi o‘rindan yettinchiga qulaydi, podium esa Red Bull akademiyasining yosh yulduzi Isack Hadjar qo‘liga o‘tadi.

Podiumdan yettinchiga: bir poyganing narxi

Iyun oyidagi Monako Gran-prisida Gasly yo‘lda uchinchi bo‘lib marraga kelgandi. Biroq pit-leyndagi tezlik cheklovini ikki marta buzganlik uchun berilgan ikkita besh soniyalik jazo uni yettinchi pog‘onaga tushirib qo‘ygandi.

Shu yerda Alpine ish boshladi. Jamoa hakamlar hay’ati qarorini qayta ko‘rib chiqishga erishdi: vaqt o‘lchash nurlari joylashuvi tufayli aniq isbot yo‘qligi, pit-leyndagi tezlik qanday o‘lchanganiga oid noaniqliklar ko‘rsatib berildi. Hakamlar “Gasly 60 km/soat chegarasini oshirganini isbotlay olmadik” degan nuqtaga keldi va jazolarni bekor qildi. Gasly podiumni qayta qo‘lga kiritdi.

Ammo bu bilan voqea tugamadi. McLaren va Red Bull bunday burilishni qabul qilmadi va ishni Parijdagi International Court of Appeal darajasiga olib chiqdi. Yopiq eshiklar ortida ko‘rib chiqilgan ishning yakuniy xulosasi Monzada e’lon qilindi – va hikoya yana ag‘darildi.

McLaren va Red Bullning zarbasi

Ikki jamoaning asosiy da’vosi sodda, ammo o‘tkir edi: hakamlar o‘z dastlabki qaroridan qaytmasligi kerak edi. Qoidabuzarlik bir xil, jazolash mezoni hamma uchun bir xil bo‘lishi lozim.

FIA, jamoalar yuridik guruhlari, Racing Bulls uchinchi tomon sifatida, yana yetti jamoa kuzatuvchi sifatida tinglovda qatnashdi. Masala faqat Gasly yoki Alpine haqida emasdi. Bu – tenglik, xavfsizlik va ishonch tizimi haqida bahs edi.

Rasmiy vaqt o‘lchash tizimi – FOMning timing platformasi – pit-leyndagi tezlikni aniqlash uchun asosiy kalibrovka bo‘lib kelgan. Tizim tezlikni “bir nuqtadagi chaqmoq o‘lchovi” bilan emas, balki pit-leynga kirish va chiqish orasidagi vaqt va shu oralig‘dagi masofa asosida hisoblaydi. 2692 sm – Monakodagi poygada shu “rasmiy masofa” sifatida qabul qilingan raqam edi.

Alpine shu yerda tirashdi: reglamentda “faqat rasmiy vaqt o‘lchovchi tizimgina yakuniy haqiqat” deb ochiq yozilmagan, ustiga ustak, foydalanilgan masofa noto‘g‘ri bo‘lgani uch oy avval tan olingan, dedi jamoa. Demak, savol bitta: Gasly haqiqatan 60 km/soatdan oshdimi yoki yo‘qmi? Isbot bo‘lmasa, jazo bo‘lmasligi kerak.

McLaren va Red Bull buni xavfli yo‘l deb bildi. Ularningcha, jamoalar butun hafta oxiri mashina sozlamalarini aynan shu rasmiy tizimga qarab moslaydi, demak, aynan shu tizim “haqiqat nuqtasi” bo‘lishi shart. Kimdir keyinroq o‘z hisob-kitobini olib kelib, o‘yinni orqaga qaytarishi sport adolatiga ham, xavfsizlik qoidalarining qat’iyligiga ham zarba beradi.

Motorsport UK ham shu ruhda fikr bildirdi: agar bu qaror o‘z kuchida qolsa, milliy federatsiyalar har bir shikoyatdan keyin rasmiy tizimni savol ostiga qo‘yish xavfi bilan yashaydi.

Aslida da’vo bitta jumlaga siqiladi: hamma bir xil chizilgan chiziq bo‘yicha poyga qilishi kerak, o‘sha chiziqni faqat bitta jamoa uchun keyinroq qayta chizib bo‘lmaydi.

Alpine’ning qarshi hujumi

Alpine esa o‘z pozitsiyasida qat’iy turdi. Ularningcha, gap tizimda emas, dalilda: “Gasly 60 km/soatdan oshgani isbotlanmagan, chunki o‘lchovning o‘zi shubhali”.

Jamoa pit-leyndagi masofani uch xil usulda qayta o‘lchadi:

• FOM’ning GNSS ma’lumotlari,
• Alpine’ning Leica lazer o‘lchovlari,
• Ridge & Partners LLP tomonidan mustaqil geodezik o‘rganish.

Bu tadqiqotlar natijasida muhim tafovut paydo bo‘ldi: FOM ma’lumotlariga ko‘ra, tegishli minimal masofa 2692 sm emas, 2615 sm atrofida bo‘lishi kerak edi. Shu qisqaroq masofaga Gaslyning qayd etilgan vaqtlari qo‘llanganda, o‘rtacha tezlik 60 km/soatdan past chiqadi. Demak, qoidabuzarlik yo‘q.

Alpine bundan xulosa chiqardi: xavfsizlikka putur yetmayapti, faqat noto‘g‘ri berilgan jazoni to‘g‘rilayapmiz. Boshqa jamoalar esa shunchaki qayta ko‘rib chiqish huquqidan foydalanmagan, xolos. Hakamlar esa qo‘l ostida yetarli dalil borida Gasly qoidani buzmaganiga ishona olardi.

Sudning keskin chizig‘i

International Court of Appeal ishni boshqa nuqtadan ko‘rdi. Ular tezlik chegarasini emas, balki o‘sha chegarani qanday o‘lchash va unga ko‘ra hukm chiqarish tartibini markazga qo‘ydi.

Sud uchun muhim narsa – 2692 sm. Bu raqam Monakoda hamma uchun umumiy kalibrovka bo‘lgan. Jamoalar pit-leyn limiterlarini aynan shu parametrga qarab sozlagan. Bu geometrik “aniq o‘lchov” emas, musobaqa uchun tanlangan yagona ishchi parametr edi.

Shuning uchun sud shunday xulosa chiqardi: poyga tugagach, faqat bitta jamoa foydasiga boshqa metodologiyani qo‘llab, o‘sha umumiy parametrni almashtirish mumkin emas. Bu sport adolati va teng munosabat tamoyillariga zid.

Sud vaqt o‘lchash tizimini “xatosiz” deb e’lon qilmadi. Agar real nosozlik, noto‘g‘ri signal, texnik xato isbotlansa, tizimni shubha ostiga qo‘yish mumkinligini ochiq aytdi. Lekin bu ishda gap boshqa: Alpine o‘sha umumiy kalibrovka o‘rniga o‘zining keyingi geometriya rekonstruksiyasini qo‘yishga urindi – faqat Gasly uchun.

Sudning so‘zlari keskin edi: musobaqa davomida jamoalar bitta rasmiy mezon bo‘yicha texnik va strategik qaror qabul qilib, keyin bu mezon yakuniy natijalarda boshqasi bilan almashtirilsa, bu qabul qilib bo‘lmaydigan holat.

Gaslyning pit-leyndagi qayd etilgan 1,604 va 1,602 soniyalik o‘tishlari ham ko‘rib chiqildi. 60 km/soat o‘rtacha tezlikka mos kelishi uchun u taxminan 2673 sm va 2670 sm masofani bosib o‘tgan bo‘lishi kerak edi. FOM esa Gaslyning aniq trayektoriyasini o‘lchamagan, shu raqamlarni tasdiqlovchi dalil yo‘q.

Alpine o‘z rekonstruksiyasini “eng yaxshi taxmin” deb ta’riflagan, santimetr darajasida aniqlikni kafolatlay olmagan. Demak, Gasly 60 km/soatdan past bo‘lganini yetarli aniqlik bilan isbotlab bo‘lmadi.

Natija aniq: hakamlar hay’ati Gasly jazolarini bekor qilishda xato qilgan, degan qarorga kelindi. Shunday qilib, International Court of Appeal McLaren va Red Bull shikoyatini qondirdi, Gaslyga berilgan ikkita besh soniyalik jazo qayta tiklandi. Sud xarajatlarini FIA va Alpine teng ulushda qoplaydi.

Alpine hafsalasi pir, lekin kurash davom etadi

Alpine bu qarordan qattiq norozi. Jamoa ichkarida keyingi qadamlarni muhokama qilayotgani ma’lum: masala Court of Arbitration for Sport darajasigacha ko‘tarilishi ehtimoli bor.

Jamoa vakili bayonotida Alpine qarorga qo‘shilmasligini, Car #10 poyga davomida pit-leyn tezlik chegarasini hech qachon oshirmaganiga hanuz ishonishini ochiq aytdi. Biroq ular Parijdagi tinglov hay’ati hukmini tan olishini, natija adolatli emas deb hisoblashsa-da, diqqatni yana trekdagi natijalarga qaratishini bildirdi. Chempionatda kurash hanuz tig‘iz, maqsadlar o‘zgarmagan.

FIA esa boshqa frontda harakatni boshladi. Federatsiya Formula 1 timing tizimi va unga bog‘liq reglamentlarni qayta ko‘rib chiqayotganini, shuningdek, qayta ko‘rib chiqish huquqi va apellyatsiya jarayonlarini ham tahlil qilayotganini ma’lum qildi. Maqsad – hakamlar hay’ati ishini mustahkamlash, qarorlar zanjirini yanada izchil va tushunarli qilish.

Endi savol bitta: Alpine bu jangni davom ettiradimi yoki Monakodagi g‘alati, murakkab va o‘ziga xos holatni “tarixdagi istisno” sifatida qabul qilib, bor kuchini faqat trekka yo‘naltiradimi?