Murabbiylar karuseli: Jahon chempionatidan keyingi o‘zgarishlar
Murabbiylar karuseli: Jahon chempionati ortidan bo‘shagan skameykalar
Jahon chempionati tugashi bilan maydondagi shovqin biroz pasaydi, lekin federatsiyalar koridorlarida eshiklar chayqalmoqda. Bir nechta yirik terma jamoalar murabbiylarsiz qoldi, ayrimlari afsonalar bilan xayrlashdi, boshqalari esa qisqa va og‘riqli tajribalarga nuqta qo‘ydi.
Quyida – turnirdan keyingi eng yirik ketishlar manzarasi.
Tunisiyada tinchlik yo‘q: ikki murabbiy, ikki ajralish
Tunisiya yilni umid bilan boshladi, ammo yil o‘rtasiga kelib ikki murabbiy almashdi va baribir yo‘lini topa olmadi.
Sabri Lamouchi 14-yanvarda, Afrika Millatlar Kubogi nimchorak finalida Mali bilan penaltilarda yutqazgan Sami Trabelsi o‘rnini egalladi. Uning vazifasi aniq edi: terma jamoaga zarba bergan mag‘lubiyatdan keyin ruhni tiklash. Ammo jahon chempionatining ilk kuni hammasini ostin-ustun qildi.
Shvetsiyaga qarshi ochilish uchrashuvida 1:5 hisobidagi mag‘lubiyat – bu nafaqat natija, balki zarba edi. O‘yindan so‘ng Lamouchi qisqa, lekin og‘ir gapni aytdi: “Bizning g‘ururimiz bor. Reaksiya ko‘rsatishimiz kerak.” Reaksiya esa boshqa tomondan keldi. Federatsiya tezda bayonot chiqardi va “o‘zaro kelishuv” asosida shartnoma bekor qilinganini ma’lum qildi. Rasmiy til yumshoq, ammo hukm qat’iy edi.
Oradan ko‘p o‘tmay, 16-iyunda skameykaga Hervé Renard o‘tirdi. Uning nomi Afrika futbolida hurmatga ega, Tunisiyada esa umid ramziga aylandi. Lekin bu safar ham vaqt uning tarafida bo‘lmadi. Atigi 18 kun. Shuncha fursat ichida u jahon chempionatidagi qulashi to‘xtata olmadi: guruh bosqichida 12 ta gol o‘tkazib yuborilgan rekord – bu har qanday murabbiy uchun hukm.
Renard iste’fosini Instagram orqali e’lon qildi: “Tunisiya ranglarini kiyish va bu unutilmas tajribani yashash sharaf bo‘ldi.” U ham ketdi. Tunisiyada esa yana boshidan boshlash kerak bo‘ladi.
Portugaliya: katta maqsad, keskin xulosa
Roberto Martínez 9-yanvar 2023-yilda Fernando Santosdan meros bo‘lib qolgan og‘ir savolga javob topish uchun ishga kirishgandi: Ronaldoning avlodini yana cho‘qqiga qaytarish mumkinmi?
Portugaliya 2022-yilgi jahon chempionatida Marokashga qarshi chorak finalda mag‘lub bo‘lganidan keyin Martínez “g‘alaba uchun kelgan”ini yashirmadi. Bu safar esa yo‘l 1/8 finalda Ispaniyaga qarshi to‘xtadi. Iste’fo qarori ham shunga yarasha keskin bo‘ldi: “Men bu yerga jahon chempionatida g‘alaba qozonish maqsadi bilan keldim va bunga erishmaganimdan so‘ng, davom etish mantiqsiz.”
Portugaliya endi yangi murabbiy izlaydi, Martínez esa o‘z printsipiga sodiq qolgancha sahnani tark etdi.
Janubiy Koreya: qaytgan qahramon va og‘ir haqiqat
Hong Myung-bo 8-iyul 2024-yilda ikkinchi bor Janubiy Koreya bosh murabbiyi bo‘lib qaytdi. Uning birinchi davrasi 2014-yilgi jahon chempionatida birorta g‘alabasiz yakunlangandi. Shunga qaramay, unga yana bir imkoniyat berildi.
Bu safar ham ertak bo‘lmadi. Meksika va Janubiy Afrika Respublikasi ustidan g‘alaba o‘rniga mag‘lubiyatlar, guruhdan chiqish taqdirini esa uzoq va asabiy kutish belgilab berdi. Yakunda u minbarga chiqdi va tayyorlangan matnni o‘qidi: “Bosh murabbiylik – bu natijalar yetarli bo‘lmaganda izoh talab qilmaydigan darajada mas’uliyatli lavozim.”
Bu so‘zlar fonida mamlakat prezidenti Lee Jae-myungning tanqidi yanada keskin eshitildi: “Agar layoqatsiz odam yetakchi qilib tayinlansa, natija olov kabi oldindan ma’lum.” Futbol maydonidagi mag‘lubiyat siyosiy darajadagi zarbaga aylandi. Hong esa bu bosim ostida iste’foga chiqdi.
Chexiya: mundialga olib borgan murabbiy ham ketdi
Chexiya 2006-yildan beri ilk bor jahon chempionatiga chiqdi. Bu yo‘lni Miroslav Koubek ochib berdi. U 19-dekabr 2025-yilda Ivan Hasekdan keyin ishni qo‘lga oldi va terma jamoani pley-offlar orqali mundialga olib chiqdi.
Ammo turnirning o‘zi umidni oqlamadi. Guruhda oxirgi o‘rin, bo‘sh qolgan yuzlar va 29-iyunda “o‘zaro kelishuv” bilan ketgan murabbiy. Koubek rasmiy bayonotida sabablardan birini ochiq aytdi: “Menga qarshi bir qator yarim haqiqatlar va to‘qima gaplarga asoslangan media kampaniya ham qarorimga ta’sir ko‘rsatdi.”
Chexiya futbol assotsiatsiyasi raisi David Trunda esa uni baribir qadrladi: u jamoani final bosqichiga olib chiqqani uchun “chin dildan hurmat va minnatdorchilik” bildirdi. Ammo bu minnatdorchilik Koubekni o‘z o‘rnida ushlab qola olmadi.
Shotlandiya: tarix yozgan Clarke sahnani tark etadi
Steve Clarke 20-may 2019-yilda lavozimga kelganida Shotlandiya uzoq yillik umidsizlik yukini ko‘tarib yurgan edi. U bu yukni yengillashtirdi. Uchta yirik turnirga ketma-ket chiqish – bu mamlakat futbol tarixida birinchi marta sodir bo‘ldi.
Ammo bu jahon chempionati yakunida raqamlar yetarli bo‘lmadi. Shotlandiya eng yaxshi uchinchi o‘rin egalarining sakkiztaligi qatoriga kira olmadi va turnirni tark etdi. Clarke esa o‘z xatini muxlislarga yo‘lladi: “Menga eng katta zavq bergan jihatlardan biri – terma jamoamiz va muxlislarimiz o‘rtasidagi bog‘lanishning qayta tiklanganini ko‘rish bo‘ldi.”
SFA ijrochi direktori Ian Maxwell murabbiy qarorini hurmat qilgan holda, mamlakatdagi “histerik” tanqidlarni ham tilga oldi. Clarke ketdi, lekin uning davrasi Shotlandiyada stadionlarni yana to‘ldirgan murabbiy sifatida eslanadi.
Urugvay: Marcelo Bielsa va tugamagan loyihalar
Marcelo Bielsa 15-may 2023-yilda Urugvayni qabul qilib olganida, birinchi ishi eski yulduzlarni chetga surib, 14 nafar debyutantni chaqirish bo‘ldi. Bu – uning uslubi, uning tavakkali edi. Mamlakat futboli yangilanishi kerak edi.
Jahon chempionatida esa yangilanish natija bermadi. Urugvay guruh bosqichidayoq turnirni tark etdi, uch yillik shartnoma muddati tugadi va Bielsa ketishini e’lon qildi. 100 daqiqalik, pushaymon ohangdagi matbuot anjumanida u shunday dedi: “Men Urugvay futboliga hech narsa qoldirmadim.”
U baribir o‘yinchilar bilan xayrlashish uchrashuvini o‘tkazdi. Himoyachi Sebastián Cáceres keyinroq shunday dedi: “Nimalar muhokama qilingani haqida gapirmayman. U bizning oramizda qolishi kerak edi va boshidan shunday bo‘lishi lozim edi.” Bielsa uslubidagi dramatik yakun, ammo bu safar sovrinsiz.
Xorvatiya: oltin avlod murabbiyi sahifani yopdi
Zlatko Dalić 7-oktabr 2017-yilda Xorvatiya terma jamoasini qabul qilib olganida, hech kim keyingi yetti yil mamlakat futboli tarixini shunchalik o‘zgartirishini tasavvur qilmagan. 2018-yilgi jahon chempionati finali, 2022-yilda yarim final – kichik mamlakat uchun ulkan hikoya.
Bu safar esa yo‘l bahsli, ko‘p muhokama qilingan Portugaliyaga qarshi 2:1 hisobidagi mag‘lubiyat bilan 1/16 finalda to‘xtadi. Dalić shartnomasi yakunida ketdi va bayonotida yuragini ochdi: “Men bu lavozimni qabul qilganimda, biz erishgan hamma narsani orzu qilishga ham jur’at etmagandim.”
Xorvatiya federatsiyasi javob bayonotida uni qisqa, ammo kuchli so‘zlar bilan kuzatdi: “Hammasi uchun rahmat – g‘alabalar, yutuqlar, yo‘llanmalar, medallar, birlik, hurmat va Xorvatiya uchun kurashishga bo‘lgan sobit e’tiqodingiz.” Bu nafaqat murabbiy, balki butun davr bilan xayrlashish edi.
Gana: Queiroz iste’fosi atrofidagi chalkashlik
Carlos Queiroz 13-aprel 2026-yilda Otto Addo o‘rniga ishga kirdi. Addo ketishidan oldin Avstriyaga qarshi 1:5 hisobidagi o‘rtoqlik uchrashuvidagi mag‘lubiyat bilan tanqidlar markazida qolgan edi. Gana yangi tajribali murabbiydan barqarorlik kutdi.
Jahon chempionatida esa yo‘l 1/16 finalda Kolumbiyaga qarshi mag‘lubiyat bilan tugadi. 73 yoshli Queiroz ijtimoiy tarmoqlarda shunday yozdi: “Bu safardan biz erishgan narsalar bilan faxrlangan holda ketaman.” Lekin bu xabar ortidan kutilmagan burilish yuz berdi.
Mamlakat sport va dam olish ishlari bo‘yicha vaziri Koffi Adams shunday dedi: u federatsiyadan hech qanday rasmiy iste’fo xatini olmagan. “U ijtimoiy tarmoqlarda tayinlanmagan, shuning uchun menimcha, ijtimoiy tarmoqlar orqali iste’fo bermagan,” deya vaziyatga oydinlik kiritdi u. Gana terma jamoasida murabbiylik masalasi endi nafaqat sport, balki boshqaruv madaniyatiga oid savollarni ham ochib qo‘ydi.
Germaniya: Nagelsmann ketdi, savol esa bitta – keyingi kim?
Julian Nagelsmann 22-sentabr 2023-yilda Hansi Flick o‘rnini egallaganida, Germaniya o‘zini qayta kashf etish yo‘lini izlayotgandi. Flick Yaponiyaga 1:4 hisobidagi mag‘lubiyatdan so‘ng ishdan bo‘shatilgan, terma jamoa esa o‘zini yo‘qotib qo‘ygandek ko‘rinardi.
Nagelsmann qisqa muddatda jamoaga yangi energiya olib kirgandek bo‘ldi, ammo jahon chempionatida Paraguayga qarshi 1/16 finaldagi shok mag‘lubiyat hammasini o‘zgartirdi. U ketish qarorini “jamoaning manfaati” bilan izohladi: “Mening eng ustuvor vazifam har doim jamoa muvaffaqiyati bo‘lgan. Bunday achchiq umidsizlikdan so‘ng, u yangi boshlanish imkoniga loyiq.”
Germaniya futbol ittifoqi sport direktori Rudi Völler uni “hali ham a’lo darajadagi murabbiy” deb atadi va uning kelajakda muvaffaqiyat qozonishiga ishonishini bildirdi – faqat endi bu yo‘l terma jamoasiz davom etadi. Eng qiziq savol esa aniq: endi navbat kimga? Jürgen Klopp nomi allaqachon navbatdagi bosh murabbiy sifatida tilga olinmoqda.
Niderlandiya: Koeman ehtiyotkorligi qimmatga tushdi
Ronald Koeman 1-yanvar 2023-yilda Louis van Gaal o‘rniga qaytib kelganida, Niderlandiya terma jamoasi uchun bu tanish yuz, tanish ovoz edi. Ikkinchi davra, ikkinchi imkoniyat.
Ammo 1/16 finalda Marokashga qarshi penaltilar seriyasidagi mag‘lubiyat hammasini chippakka chiqardi. Eng katta e’tiroz – Koemanning ehtiyotkor taktikasi. Niderlandiya o‘zining hujumkor ruhi bilan faxrlanadi, bu safar esa u ruhi ko‘rinmadi. Koeman iste’fo berar ekan, butun faoliyatiga nazar tashladi: “Faoliyatimga nazar tashlar ekanman, ayniqsa faxrlanaman. So‘nggi yillar menga futbol hammasi emasligini yana bir bor anglatdi.”
Qirollik futbol ittifoqi vakili Marianne van Leeuwen esa uni himoya qildi: u Koemanning “terma jamoa uchun borini berganini” ta’kidladi. Lekin bu bor-yo‘g‘i endi tarix sahifalarida qoladi.
Jahon chempionati tugadi, lekin murabbiylar bozorida o‘yin endi boshlanmoqda. Bu bo‘shagan skameykalarga kimlar o‘tiradi? Va eng muhimi – keyingi mundialda shu ism-shariflar orasidan yana qaysilari sahnani shon-shuhrat bilan, qaysilari esa shunday og‘riqli xayrlashuvlar bilan tark etadi?
