Oxford United va 'United 93' yozuvi: Bahs va kechikkan kechirim
Angliyaning League One vakili Oxford United bu hafta maydonda emas, marketing bo‘limida yirik bosim ostida qoldi. Klub yangi “Campus Collection” savdo liniyasini taqdim etishi bilanoq, undagi “United 93” yozuvi 9/11 fojiasi bilan bog‘liq og‘riqli xotiralarni tiriltirib yubordi va jamoa tezda ommaviy kechirim so‘rashga majbur bo‘ldi.
Kolleksiya aslida oddiy g‘oyaga tayangan edi. Klub 1893-yilda tashkil topgan, dizaynerlar esa shu sanaga ishora sifatida formaga “United 93” raqamini joylashtirishni tanladi. Amerikancha sport uslubidagi kiyimlar, kampus kayfiyati, zamonaviy dizayn — hammasi bir qarashda oddiy marketing harakati edi.
Ammo raqamlarning bu kombinatsiyasi boshqa, ancha og‘ir ma’noni ham o‘zida olib yuradi.
Og‘riqli assotsiatsiya
Dunyo “United 93” iborasini avvalo United Airlines Flight 93 bilan bog‘laydi. 2001-yil 11-sentabr kuni Al-Qoida tomonidan o‘g‘irlab ketilgan to‘rtta yo‘lovchi samolyotidan biri aynan shu reys edi. Shanksville (Pennsylvania) yaqinida halokatga uchragan samolyot bortidagi 44 kishi halok bo‘lgan, 9/11 hujumlarida esa jami 2 977 inson hayotdan ko‘z yumgan.
Bu fojia haqida 2006-yilda “United 93” nomli badiiy film ham suratga olingan. Ya’ni, mazkur ibora global xotira maydonida allaqachon qat’iy o‘rnashib bo‘lgan, ayniqsa AQSh va xalqaro auditoriya uchun.
Shu fonni hisobga olganda, futbol klubining savdo mahsulotida “United 93” yozuvi paydo bo‘lishi ijtimoiy tarmoqlarda tezda tanqid va norozilikka sabab bo‘ldi.
Reja, kechikish va baribir xato
Ma’lum bo‘lishicha, Oxford United ushbu kolleksiyani dastlab 9-sentabr kuni, AQShdagi NFL mavsumining starti bilan uyg‘unlashtirib chiqarishni rejalashtirgan. Sana marketing nuqtayi nazaridan mantiqli ko‘ringan bo‘lishi mumkin, lekin klub ichida kimdir bu kunning 9/11 yilligi bilan xavfli yaqinligini payqab, taqdimotni orqaga surishni taklif qilgan.
Sana ko‘chirildi. Ammo mazmun o‘zgarmadi.
Bugun ertalab kolleksiya onlayn savdoga qo‘yilishi bilan, ayniqsa “United 93” yozuvi tushirilgan kiyim ijtimoiy tarmoqlarda tezda aylanib ketdi. Reaksiya kechikmadi. Klub mahsulotni saytdan shoshilinch tarzda olib tashladi — hozir u rasmiy platformalarda ko‘rinmaydi.
Klubning rasmiy kechirim so‘rashi
Oxford United tushunmovchilik miqyosini anglagach, tushdan keyin rasmiy bayonot berdi. Unda klub “Campus Collection” taqdimoti uchun samimiy uzr so‘rashini ma’lum qildi.
Bayonotda shunday deyiladi: ushbu turkum “tarixiy kontekst va assotsiatsiyalarni to‘liq tushunmasdan” chiqarilgan. Klub mahsulot “sotuv nuqtasiga yetib bormasligi kerak edi” deya tan oldi va tegishli tekshiruv, due diligence yetarli darajada o‘tkazilmagani uchun to‘liq mas’uliyatni o‘z zimmasiga oldi.
Oxford United kolleksiya “zudlik bilan” olib tashlanganini, ichki tasdiqlash jarayonlari qayta ko‘rib chiqilayotganini ma’lum qildi. Maqsad bitta: bunday voqea yana takrorlanmasligi.
Bayonot yakunida klub yana bir bor bu xato va keltirilgan ranjishlar uchun ochiqchasiga uzr so‘radi.
Ijtimoiy tarmoqlarda bo‘lingan fikrlar
Onlayn reaksiya bir yoqlama bo‘lmadi. Ba’zi foydalanuvchilar bu masalani haddan tashqari kattalashtirishayotganini, “hamma narsa ham Amerika atrofida aylanmaydi”, deya yozdi. Ularning fikricha, klub o‘z tarixiga ishora qilmoqchi bo‘lgan, xolos.
Boshqalar esa buni juda havaskorona yondashuv, axborot asrida kechirilmaydigan beparvolik sifatida baholadi. “Keyingi safar Google’dan foydalaning, bu haqda film ham ishlangan-ku”, degan keskin izohlar paydo bo‘ldi.
Bir tomonda global xotira va sezgirlik, ikkinchi tomonda esa mahalliy tarix va marketing g‘oyasi. Oxford United esa aynan shu chiziqda muvozanatni topa olmay, keskin tanqid ostida qoldi.
Endi savol bitta: bu hodisa klub uchun faqatgina marketingdagi bir xato bo‘lib qoladimi yoki professional futbol muhitida brend boshqaruvi va tarixiy sezgirlikka munosabatni tubdan qayta ko‘rib chiqishga turtki bo‘ladimi?
