Oxford United va 'United 93' mojarosi: marketingdagi xato
Oxford United juma kuni tongda yangi savdo loyihasini yo‘lga qo‘ydi, tushga borib esa uni shoshilinch tarzda yopishga majbur bo‘ldi. Sabab bitta: “Campus Collection” deb nomlangan, amerika sport madaniyatidan ilhomlangan kiyimlar turkumida “United 93” yozuvi paydo bo‘ldi va bu shior darhol 11-sentabr fojiasi bilan bog‘landi.
Klub aslida bu brendni o‘z tarixiga ishora sifatida o‘ylagan edi: 1893-yilda tashkil topgan jamoa uchun “93” raqami mantiqiy tuyulgan. Dizaynda NFL uslubidagi futbolka ko‘kragiga aynan shu “United 93” yozuvi tushirilgan, rang-barang, zamonaviy ko‘rinish, “campus” kayfiyati, Amerika kollej sporti estetikasiga yaqinlashtirilgan.
Ammo bu yerda bitta juda katta chiziq bor edi — va Oxford United uni payqamadi.
Tarixiy og‘riq bilan to‘qnash kelgan brend
“United 93” — bu shunchaki raqam emas. 2001-yil 11-sentabr kuni al-Qoida terrorchilari tomonidan o‘g‘irlab ketilgan to‘rtta ichki reysdan biri aynan shu nom bilan yuritilgan. Yo‘lovchilar qo‘zg‘oloni tufayli samolyot Vashingtondagi hukumat binosiga urilmay qolgan, biroq u dala hududiga qulab tushib, bortdagi 44 kishining barchasi halok bo‘lgan.
Keyinchalik shu fojia haqida “United 93” nomli badiiy film ham suratga olingan. Ya’ni bu ibora G‘arb ommaviy ongida aniq, og‘ir, bevosita 11-sentabr bilan bog‘langan.
Oxford United aynan shu kontekstni “ko‘rmay” qolganini tan oldi.
Ikki soatlik kolleksiya
“Campus Collection” aslida ramziy sana — 11-sentabr kuni taqdim etilishi kerak edi. Bu yil 11-sentabr xurujlariga 25 yil to‘ladi. Tabiiyki, bu reja allaqachon nozik chiziqqa yaqinlashgan edi, shu bois sanani o‘zgartirishga qaror qilindi. Ammo kolleksiya juma kuni onlayn do‘konda paydo bo‘lgach, suratlarda “United 93” yozuvi ko‘ringan zahoti hammasi yanada jiddiy tus oldi.
Taxminan ikki soat davomida sayt faol bo‘ldi. Shundan so‘ng sahifa butunlay o‘chirildi. Klub vaziyat og‘irligini anglab yetgach, darhol bayonot berdi.
Unda shunday deyiladi: mazkur turkum “tarixiy kontekst va assotsiatsiyalar” to‘liq tushunilmagan holda savdoga chiqarilgani, bu esa umuman sodir bo‘lmasligi kerakligi qayd etildi. Klub “to‘liq javobgarlikni o‘z zimmasiga olishini” ta’kidladi va “tegishli tekshiruv va ichki tasdiqlash jarayonlari yetarli darajada o‘tkazilmagani”ni tan oldi.
Kolleksiya darhol savdodan olib tashlandi, ichki jarayonlarni qayta ko‘rib chiqish va bunday hodisa takrorlanmasligini ta’minlash va’da qilindi. Rasmiy bayonot oxirida klub “xatolik va yetkazilgan ranjish” uchun yana bir bor samimiy uzr so‘radi.
Muxlislar reaksiyasi: g‘azab, hafsalasi pir bo‘lish va ehtiyotkor kechirim
Oxford United atrofidagi kayfiyat bir xil emas. Yellows Forum sahifalarida ayrim muxlislar bu ishni mutlaq qabul qilib bo‘lmaydigan xato, deyarli kasbiy halokat sifatida baholadi. Ulardan biri bu vaziyatni “monumental cock-up” deb atab, bunday qarorni tasdiqlagan bo‘lsa, o‘zini ishdan bo‘shatilishini kutishini yozdi.
Boshqa tomonda esa kayfiyati yumshoqroq bo‘lganlar bor. Ular uchun bu ish “ideal emas”, lekin ataylab, yovuz niyat bilan qilingan emasligi ravshan. Ularning fikricha, bu erda asosiy muammo — umuman o‘ylab ko‘rilmagan, tarixiy sezgirlikka e’tibor qilinmaganida.
Bir fikr atrofida esa deyarli hamma birlashdi: bunday darajadagi klub uchun brendlash jarayonida bunday darajadagi ko‘r-ko‘rona qaror qabul qilish — ogohlantiruvchi signal. Bu xato marketing bo‘limi, rahbariyat va tasdiqlash zanjiri qayerda uzilganini ochiq ko‘rsatib qo‘ydi.
Endi Oxford United uchun savol bitta: bu hodisa shunchaki bir kunlik shov-shuv bo‘lib qoladimi yoki klub ichida madaniy sezgirlik va mas’uliyatni tubdan qayta qurishga turtki bo‘ladimi?
