Premier League hakamlik qarorlari ommaga ochiladi

Premier League bu mavsumdan boshlab o‘zining eng bahsli nuqtasini – hakamlikni – ochiq maydonga olib chiqmoqda. Endi Key Match Incidents Panel (KMI) qabul qilgan to‘liq hukmlar ilk bor bevosita muxlislarga taqdim etiladi.

Yillar davomida bu hujjatlar klublar, liganing o‘zi va hakamlar orasida yopiq aylanardi. Ba’zan “oqib chiqardi”, lekin faqat parcha-parcha, norasmiy kanallar orqali. Endi esa to‘liq kartina ochiladi.

Uch yo‘nalishda shaffoflik: hujjatlar, ovozlar va kamera

Premier League yangi mavsum uchun uchta asosiy qadamni e’lon qildi. Ularning markazida – shaffoflik.

Birinchisi – KMI Panelning to‘liq yozma hukmlari ommaga chiqariladi. Har bir yirik epizod: gol, penalti, qizil kartochka, VAR aralashuvi yoki aralashmagan vaziyat – barchasi baholanadi, ovozga qo‘yiladi va izohlanadi. Avval bu faqat klublar va hakamlar uchun ichki tahlil bo‘lgan bo‘lsa, endi hujjat muxlislar uchun ham ochiladi. Liga aynan shundan qarorlar bahosiga nisbatan “to‘liq shaffoflik” kutmoqda.

Ikkinchi yo‘nalish – hakamlarning bevosita tushuntirishlarini e’lon qilish. Premier League Match Centre sahifasi (X platformasida), rasmiy sayt va ilovada endi faqat “umumiy bayonot” emas, balki real vaqtga yaqin, aniq so‘zlar bilan berilgan izohlar chiqadi: hakam nima uchun qaror qabul qilganini o‘zi aytadi, VAR esa nima uchun aralashmaganini ochiq tushuntiradi. Ya’ni, muxlislar endi faqat natijani emas, fikrlash jarayonini ham ko‘rishadi.

Uchinchi qadam – RefCam kengaytiriladi. Bu texnologiya orqali hakamning o‘yinchilar bilan muloqotidagi audio yozuvlar ilk bor efirga chiqariladi. Jonli emas, VAR bilan suhbatlar ham berilmaydi, lekin har turda bir-ikki o‘yinda o‘yinda yozilgan audio efirga qo‘yiladi. Tribunalardan ko‘rinmaydigan maydon ichidagi atmosfera, ton, bahs – endi ekran orqali eshitiladi.

IFAB to‘sig‘i va VAR ovozi uchun kurash

Premier League va Pro Ref qarorlar atrofidagi shubhalarni kamaytirishga urinmoqda, lekin ularning qo‘l-oyog‘ini IFAB cheklovlari bog‘lab turibdi. Xalqaro futbol assotsiatsiyalari kengashi hali ham VAR muloqotini jonli efirda berishga ruxsat bermayapti.

Shunga qaramay, liga IFAB bilan muloqotni davom ettiradi. Maqsad – VAR muloqotining yana katta qismini jamoatchilikka ochish. Hozircha esa mavjud qoidalar doirasida maksimal darajada ochiqlik yaratish rejalashtirilgan.

KMI Panel: besh kishi, bir ovoz ustunligi va keskin mezonlar

KMI Panel 2022-yilda klublar tashabbusi bilan tuzilgan. Maqsad aniq edi: hakamlar ishiga baho berish bo‘yicha nazoratni faqat hakamlar tashkilotidan olib, mustaqilroq tuzilma yaratish.

Panel tarkibi besh kishidan iborat: uch nafar sobiq futbolchi yoki murabbiy, bittadan vakil esa Premier League va Pro Ref tomonidan beriladi. Har hafta ular barcha asosiy epizodlarni mayda-chuydasigacha tahlil qiladi. Faqat VAR ko‘rgan holatlar emas – VAR qayta ko‘rmaydigan, masalan, e’tibordan chetda qolgan ikkinchi sariq kartochkalar ham ko‘rib chiqiladi.

Jarayon qat’iy: avval maydondagi hakamlar brigadasining qarori baholanadi, keyin esa VARning harakati yoki harakatsizligi. Muhim nuqta – VAR “aniq va ravshan xato” bo‘lmaguncha aralashmaydi. Shuning uchun ayrim epizodlarda panel: “Hakam adashdi, lekin VAR aralashmasligi to‘g‘ri bo‘lgan”, degan xulosaga keladi.

Har bir holatda oddiy ko‘pchilik ovozi yetarli: uch ovoz – qaror to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri, degan hukmni belgilaydi. Panel ishida “tribunadagi muxlis” mantiqi emas, futbol qoidalari va eng muhimi – Premier League o‘yinlari qanday boshqarilishi kerakligi haqidagi ichki talablarga tayangan yondashuv ustun turadi. Shu sabab ko‘plab muxlislar kutganidan kamroq “xato” ro‘yxatga tushadi.

Xatolar soni, raqamlar va hakamlarning cho‘ntagi

BBC Sport ko‘rgan o‘tgan mavsum hisobotlariga ko‘ra, KMI Panel 25 ta VAR xatosini qayd etgan. Oldingi kampaniyada bu ko‘rsatkich 18 ta bo‘lgan. Raqam o‘sdi, lekin umumiy fon baribir yaxshilangan: 2023-24 mavsumida 31 ta, 2022-23 mavsumida esa 38 ta xato qayd etilgandi.

Har bir qarorga panel a’zolarining yozma izohi biriktiriladi. Bu shunchaki “to‘g‘ri” yoki “noto‘g‘ri” degan tamg‘a emas, balki nima uchun shunday xulosa qilinganini tushuntiruvchi, o‘yin konteksti, qoidalar talqini va hakamning pozitsiyasini yoritadigan sharhdir.

Bu hujjatlar faqat obro‘ masalasi emas. Mavsum oxirida aynan shu baholashlar hakamlarning ish haqi bonuslarini, ya’ni natijaga bog‘liq to‘lovlarni shakllantirishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Xato ko‘paysa – cho‘ntak sezadi.

Endi esa shu baholar, shu izohlar, shu raqamlar tribunadagi va ekran qarshisidagi millionlab odamlar ko‘z o‘ngida bo‘ladi. Savol bitta: bu ochiqlik bosimni kamaytiradimi yoki hakamlarni yanada qalin lupa ostida qoldiradimi? Premier League bunga javobni yangi mavsum davomida oladi.