Premyer-liga liboslari narxlari: sabr kosasi to‘lmoqda
Angliya futbolida yozgi mavsum hali to‘liq qizib ulgurmay, muxlislar allaqachon sovuq dushni his qilyapti. Sababi maydondagi o‘yin emas, klub do‘konlaridagi raqamlar. Replika futbolkalar narxi keskin ko‘tarilib, ayrimlari endi 90 funtgacha chiqdi. Sakkizta Premyer-liga klubi yangi mavsum oldidan libos narxini oshirdi, natijada oddiy muxlis uchun klub ranglarini kiyish tobora hashamatga aylanmoqda.
Tottenham va Chelsea – “elit” narxlar klubi
Eng keskin sakrashlardan biri Tottenham do‘konida. Kattalar uchun birinchi jamoa futbolkasi endi 90 funt turadi – o‘tgan yilga nisbatan 5 funt ko‘p. Uch yoshli bola uchun mo‘ljallangan futbolka esa 70 funt. Uch yashar bola. Yetmish funt.
Chelsea ham ortda qolmadi: yangi mavsum futbolkalari 5 funtga qimmatlashib, hozir 89,99 funt qilib belgilangan. Raqam deyarli bir xil, kayfiyat esa mutlaqo boshqa.
Umuman olganda, endi o‘nta klub replika futbolka uchun kamida 80 funt so‘raydi. Bu allaqachon faqat kolleksionerlar yoki yuqori daromadli muxlislar bozori emas, balki keng omma uchun jiddiy to‘siq.
Kichik klublar, katta sakrashlar
Yangi ko‘tarilgan Coventry City ham narxlarni baland qo‘ydi. Kattalar futbolkasi birdaniga 10 funtga qimmatlashib, 70 funtga chiqdi. Bolalar formasi 25 foizga oshib, 60 funtga yetdi. Chaqaloqlar uchun to‘plam – 55 funt.
Ipswich Town futbolkalari 6 funtga ko‘tarilib, endi 65 funt. Leeds, Bournemouth va Hull ham 5 funtdan qo‘shib qo‘ydi. Bu klub nomlari odatda “katta biznes” ramzi sifatida tilga olinmaydi, ammo libos narxlarida ular ham “katta liga”ga chiqib oldi.
Birgina Brentford fonida ajralib turibdi: klub formani ikki yilga mo‘ljallab, yangilash chastotasini kamaytirgan. Muxlislar uchun hech bo‘lmaganda biroz nafas olish imkoniyati.
“Ochko‘zlik” va “o‘z darvozasiga gol”
Iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi mutaxassis Scott Dixon, The Complaints Resolver vakili, bu tendensiyani keskin tanqid qildi. Uning fikricha, bu oddiy narx o‘sishi emas, balki “ochiqchasiga ochko‘zlik”.
U shunday deydi: bu oshirishlar ko‘plab sodiq muxlislarni “qachon yetarli bo‘ladi?” degan savolga olib keladi. Har yili bir xil manzara: yangi forma, yangi narx, yana bir bosqich yuqoriga. Dixon buni klublar uchun “o‘z darvozasiga kiritilgan gol” deb ataydi – qisqa muddatli foyda, uzoq muddatli norozilik.
Uning ta’kidlashicha, bu liboslar “har qanday mezon bo‘yicha haddan tashqari qimmat” va ko‘plab muxlislarni oddiygina bozorga kira olmaydigan holatga olib keladi.
Eng og‘ir zarba – oilalarga
Dixon ayniqsa oilalar ahvoliga urg‘u beradi. Bolalar kiyimi soliqdan ozod, mato kamroq ketadi, ishlab chiqarish tannarxi pastroq. Shunday bo‘lsa-da, ayrim klublar bolalar formasi narxini 25 foizgacha oshiryapti.
U ota-onalar qanday bosim ostida qolishini yaxshi biladi: “pester power” – bolalarning tinimsiz iltimosi, sinfdoshlar yoki do‘stlar orasida “yangi forma” bosimi. Klub marketingi aynan shunga o‘ynaydi: so‘nggi dizayndagi futbolkasiz bola o‘zini chetda qolgandek his qiladi, ota-ona esa imkonidan qat’i nazar, pul topishga majbur bo‘ladi.
Dixonning fikricha, sodiq muxlislar bundan yaxshiroq munosabatga loyiq. Klublar keyingi avlod muxlislarini o‘ziga yaqinlashtirishi kerak, ularni stadiondan va klub do‘konidan uzoqlashtirmasligi lozim.
Soxta tovarlar bozoriga eshik ochilmoqda
Narxlar ko‘tarilishi bilan birga, xavfli yon ta’sir ham kuchaymoqda. Dixon muxlislarni “oyoq va hamyon bilan ovoz berishga” chaqiradi – ya’ni bu narxlarni qabul qilmaslik, sotib olmaslik. Biroq u shu bilan birga ogohlantiradi: bu yo‘l ko‘pincha arzon soxta formalar bozoriga olib kiradi.
Bu esa shunchaki sifat masalasi emas. Soxta sport anjomlari savdosi ko‘p hollarda uyushgan jinoyatchilikni moliyalashtirishi ma’lum. Yaqinda Jahon chempionati chog‘ida Buyuk Britaniyada 18 million funtdan ortiq qiymatdagi soxta futbolkalar musodara qilindi. Bu raqam ortida xavfsizlik va jinoyat riski turibdi.
Operation Bloxwich doirasida – soxta mahsulotlarga qarshi kurashuvchi maxsus politsiya tashabbusi – Police Intellectual Crime Unit 220 mingdan ortiq futbol atributikasini qo‘lga kiritdi. Bu faqat muzlik cho‘qqisimi yoki haqiqiy ko‘lam shundan ham kattami – ochiq savol.
Savol ochiq: klub yuragi qayerda?
Bir tomonda – rekord daromadlar, global brendlar, yil sayin yangilanadigan dizaynlar. Ikkinchi tomonda – har mavsumda o‘z klubining ranglarini kiyishni orzu qiladigan, ammo kassadagi narxni ko‘rib ortga qaytayotgan oddiy muxlis.
Libos – bu shunchaki futbolka emas. Bu oilaviy an’ana, bolalik xotiralari, stadiondagi birinchi kun, otadan o‘g‘ilga o‘tadigan ranglar. Narxlar esa bu tuyg‘uni tobora “lukslik tovar” darajasiga ko‘tarib qo‘yayotgandek.
Klublar bu chiziqni qayerda chizadi? Muxlislar sadoqati qanchagacha monetizatsiya qilinadi? Yangi mavsum formasi vitrinada porlab turibdi – lekin savol shunday: uni kiyishga haqiqatan ham nechta yurak va nechta hamyon dosh bera oladi?
