Runwaydan ringgacha: Tarona Taafaki va Tuvalu tarixidagi ilk medal
Glazgoda bu kunlar medal ko‘rgan ko‘pchilik sportchi ringdan qo‘lini baland ko‘tarib tushadi. Tarona Taafaki esa boshqacha tarix yozdi. U yutqazdi. Baribir medal oldi. Va bu medal kichik bir orol davlati uchun oltindan ham qimmat bo‘lib chiqdi.
Tuvalu bayrog‘i ilk bor Commonwealth Games podiumida hilpiradi.
Tarona ayollar o‘rtasidagi 75 kilogramm vazn toifasida faqat bitta jang o‘tkazdi, xolos. Hindistonlik Lovlina Borgohain bilan bo‘lgan bahsda uchala hakam ham har bir raundni raqib foydasiga yozdi. Toza mag‘lubiyat.
Lekin turnirda atigi besh nafar ishtirokchi bor edi. Shu sabab Tarona to‘g‘ridan-to‘g‘ri yarim finalga yo‘llanma oldi va kamida bronza medaliga kafolat yaratdi. Qog‘ozda bu texnik detal. Tuvalu uchun esa – tarixiy sahifa.
Medal ortidagi oila va orol
Tarona ringdan tushganida, uning yonida murabbiyi ham, otasi ham, eng ashaddiy muxlisi ham bitta odam edi – Badi Taafaki. Ular uchun bu medal shunchaki sport yutug‘i emas, butun xalqning ovozi.
Badi Taafaki shunday deydi: bu medal Tuvalu xalqi uchun hammasini anglatadi. Dunyoning eng kichik davlatlaridan biri uchun bunday yutuq nihoyatda katta ramz. Ularning bu yerga kelishi oson bo‘lmagan. Badi uchun bu murabbiy sifatida “keyingi qadamga sakrash taxtasi”.
Tarona va uning ukasi Pasoni – sakkiz farzandning kattalari. Sakkiz nafarining bari bokschi. Oilaning hayoti ring atrofida aylanadi. Ular Yangi Zelandiyada yashaydi, chunki Tuvaluda bor bo‘lmagan sharoit va inshootlar u yerda bor. Badi buni farzandlari uchun omad deb biladi: o‘zi hech qachon ko‘rmagan imkoniyatlar endi ularning qo‘lida. Uning aytishicha, kuch ularning qonida.
Aeroport yo‘lagi – stadion o‘rnini bosayotgan joy
Tuvalu haqida dunyo ko‘pincha iqlim o‘zgarishi haqidagi hisobotlarda eshitadi. Sport yangiliklarida esa deyarli yo‘q. Ammo aynan sport shu og‘ir mavzuni yana bir bor sahnaga olib chiqdi.
Orol aholisi mashg‘ulotni qaerda o‘tkazadi? Aeroport uchish-qo‘nish yo‘lagida. Bu – oroldagi eng barqaror quruqlik. Dengiz sathi ko‘tarilib borayotgan sharoitda boshqa joy qolmayapti.
Badi buni oddiygina tasvirlaydi: ular haqiqatdan ham aeroport yo‘lagida mashq qilishadi. Samolyot kelayotgani ko‘rinishi bilan hamma chetga chiqadi. Samolyot uchib ketishi bilan esa yana asfaltga qaytishadi. Chunki boshqa joy yo‘q.
Iqlim bo‘yicha mutaxassislar Funafuti – Tuvalu poytaxtining yarmigacha bo‘lgan hudud 2050 yilga borib suv ostida qolishi mumkinligini aytmoqda. Bu raqamlar Taafaki oilasi uchun quruq statistika emas. Ular yashayotgan haqiqat.
Badi so‘zlariga ko‘ra, qirg‘oq yemirilishi dahshatli darajaga yetgan. Hisob endi o‘n yilliklar bilan emas, yillar bilan ketmoqda. Ba’zi orollar allaqachon yerlarining yarmini yo‘qotgan. To‘lqin baland kelgan paytlari dengiz suvining to‘g‘ri uylar orasidan o‘tib ketishi odatiy holga aylanib bormoqda. Sohilda yashovchilar bo‘ron bo‘lsa, uxlay olmaydi – har bir to‘lqin uylarini yorib kirishi mumkin.
Shu fon ichida bronza medali butunlay boshqa ma’no oladi. Bu – faqat ringdagi zarbalar emas, dengiz to‘lqinlariga qarshi ham zarba.
Ringdagi mag‘lubiyat – xalq uchun g‘alaba
Tarona Taafaki yakka jangida raqibini yenga olmadi. Lekin u podiumga chiqdi. Tuvalu bayrog‘ini ko‘tardi. Shu bilan orol nomi yana bir bor dunyo sahnasiga chiqdi.
Badi ishonadi: agar ular medallar yutishda davom etsa, dunyo Tuvaluni ko‘proq taniydi va iqlim o‘zgarishi sabab ular duch kelayotgan muammolarni chuqurroq anglaydi. Ular uchun bu “mavzu” emas, yashash-mamnun bo‘lish yoki yo‘qolib ketish masalasi.
Tarona bu yo‘ldagi yagona sportchi emas. Commonwealth Games tarixida jang yutmasdan medal olgan bokschilar bo‘lgan. 2018 yilda Gold Coastda Avstraliyalik Taylah Robertson ayollar o‘rtasidagi flyweight toifasida Angliyalik Lisa Whitesidega yutqazgan bo‘lsa-da, bronza olgan. Lekin Tuvalu uchun hozirgi bronza – butunlay boshqa vazn toifasi. Bu medal kichik orolning omon qolish haqidagi faryodini kuchaytiradi.
Glazgoda ring chiroqlari o‘chadi, medallar taqsimlanadi, jurnalistlar keyingi musobaqaga otlanadi. Ammo Taronaning bronzasi bilan birga bitta savol havoda osilib qoladi: Tuvalu sport maydonida ko‘tarayotgan bu ovoz iqlim o‘zgarishi girdobida qolgan orolni eshitiladigan darajada qutqarib qolishga yetadimi?
