Super-hujumchilar mundiali: Messi, Mbappe, Haaland va Kane
Dunyo chempionati har doim boshqacharoq tuyuladi, agar sahnaga haqiqiy yulduz hujumchilar chiqsa. O‘tgan hafta esa to‘rt nafar elita darajadagi forvard birvarakayiga bayramni boshlab berdi. Go‘yoki biri ikkinchisiga javoban o‘ynayotgandek.
Avvaliga Paris St‑Germain yetakchisi Kylian Mbappe Frantsiyaning Senegal ustidan 3:1 hisobidagi g‘alabasida dubl qayd etdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Manchester City yulduzi Erling Haaland Norvegiyaning Iroqni 4:1 hisobida yanchishida ikki bor to‘p kiritdi. Keyin sahnaga Lionel Messi chiqdi: Inter Miami hujumchisi Argentinaning Jazoirni 3:0 hisobida mag‘lub etgan o‘yinida xet‑trik bilan o‘z sinfini yana bir bor isbotladi. Kechani esa Bayern Munich forvardi Harry Kane yakunladi – Angliyaning Xorvatiyani 4:2 hisobida mag‘lub etishida dubl.
Savol o‘z‑o‘zidan tug‘iladi: bu turnir “super‑hujumchilar mundiali”ga aylanadimi? Va eng muhimi – ularga qarshi qanday himoyalaniladi?
To‘rt xil futbolchi. To‘rt xil uslub. Ammo samaradorlik – bir xil darajada halokatli.
Sobiq Everton va Uels himoyachisi Ashley Williams BBC Sport bilan suhbatda ularni qanday to‘xtatish mumkinligi haqida gapirib berdi.
Messi – 39 yoshda ham bosh og‘rig‘i
Keyingi o‘yin: Avstriya, dushanba, 18:00 BST
Messi chorshanba kuni 39 yoshga kiradi. Jazoirga qarshi o‘yinini ko‘rgan odam bunga ishonishi qiyin. Uning xet‑triki uni Jahon chempionatlari tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylantirdi: endi u Germaniya afsonasi Miroslav Klose bilan 16 ta gol bilan tenglashdi. Mbappe esa atigi ikki gol ortda.
120 ta xalqaro gol. Bunday formadagi Messini qanday to‘xtatish mumkin?
“Bu ko‘proq jamoaviy ish,” – deydi Williams. – “Himoyachi sifatida men doim ozgina omadga ham umid qilardim.”
Uning aytishicha, Messiga qarshi yakka kurash yetmaydi. Chiziqlar orasidagi masofa, pressing balandligi, himoyachining tana holati – hammasi bir butun rejaning bo‘lagi bo‘lishi kerak.
“Barcha variantlarni yoping: ba’zan yaqin borasiz, ba’zan orqaroqqa chekinib, yarim himoyaga uni siqib chiqarish imkonini berasiz. Tana holatingiz, masofangiz, yondashish burchaklaringiz bilan uni imkon qadar o‘zingiz uchun qulay zonalarga yo‘naltirishga urinishingiz kerak,” – deydi u. – “U shunday futbolchiki, ‘zahar tanlash’ga majbur bo‘lasiz: zarbani u emas, boshqasi yo‘llagani ma’qul.”
Messini “zaif oyog‘iga haydash” klassik usuli ham to‘liq ishlamaydi.
“Uni qaysi tomonga sursangiz ham, to‘p bilan vaziyatni boshqarib oladi,” – deydi Williams. – “Past og‘irlik markazi, muvozanati zo‘r, birinchi teginishi ajoyib. To‘pni istagancha boshqaradi va sizni o‘zingiz istamagan hududga olib kiradi.”
Mbappe – to‘g‘ridan‑to‘g‘ri, yashin tezligida
Keyingi o‘yin: Iroq, dushanba, 22:00 BST
Williams Mbappe bilan to‘qnash kelganini juda yaxshi eslaydi. 2017‑yil noyabrida, u hali Uels safida bo‘lganida, Parijda o‘rtoqlik uchrashuvida 18 yoshli Mbappeni 84 daqiqa davomida nazorat qilishiga to‘g‘ri kelgan.
Mbappe o‘sha kuni gol ura olmadi, ammo Olivier Giroudning goliga golli uzatma berdi va Frantsiya 2:0 hisobida g‘alaba qozondi. Endi esa manzara boshqacha: Senegal darvozasiga urilgan dubl uni Frantsiya tarixidagi eng yaxshi to‘purarga aylantirdi – 58 ta gol, Girouddan ham o‘tib ketdi.
“Unga qarshi o‘ynash juda qiyin edi,” – deydi Williams. – “Mbappe Messidan ko‘ra to‘g‘ridan‑to‘g‘riroq. Bu uning yaxshiroq yoki yomonroq ekanini anglatmaydi, lekin himoyachi uchun murakkabligi bir xil.”
Mbappe driblingi – bu tezlik va intensivlikning portlashi.
“U to‘pni o‘zi xohlagan joyga buradi, burilib‑aylanib, buni Messidan ham yuqori tezlikda bajaradi. Siz ham shu ritmga tushib qolasiz – 100 mil tezlikda himoyalanasiz. Messi esa sizni sekinlashtiradi, keyin birdaniga tezlashtirib, aldab o‘tadi. Men, ehtimol, Mbappega qarshi o‘ynashni afzal ko‘rardim, chunki u bilan bir ritmda qolish osonroq,” – deydi u.
Frantsiya esa faqat Mbappedan iborat emas.
“Dars qilasiz: kim qanday yugurishni yoqtiradi, qaysi yo‘nalishda kesib kiradi. Masalan, Michael Olise ko‘proq chap oyog‘iga ichkariga burilishni yoqtiradi, bu esa Ousmane Dembele yoki Mbappe uchun orqaga yugurish chizig‘ini ochadi. Ularning har birida takrorlanadigan odatlar bor, ularni o‘rganasiz,” – deydi Williams. – “Faqat Mbappega e’tibor qaratsangiz, boshqalar jazolaydi. Bir butun blok sifatida ishlashingiz kerak.”
Haaland – to‘pdan ham tez yuguradigan xavf
Keyingi o‘yin: Senegal, seshanba, 01:00 BST
Erling Haaland Jahon chempionatiga 25 yoshida, hatto xalqaro turnirlar bo‘yicha ham ilk bor qadam qo‘ydi. Uzoq kutdi. Endi esa vaqtni yo‘qotmaslikka qat’iy qaror qilgandek.
“U Mbappe va Messining to‘liq aksi,” – deydi Williams. – “U sizni to‘psiz yengadi. Bu esa yanada xavfliroq.”
Himoyachi uchun klassik dilemma: chiziqlarni qisib, yarim himoyaga yordam berasizmi yoki orqada joy qoldirmaysizmi?
“Yarim himoyaga ko‘mak berish uchun yuqoriroqqa siqishni xohlaysiz, ular ham juda katta masofalarni yopib yurmasin. Lekin orqada bo‘shliq qoldirgan zahotingiz, Haaland uni bir zumda ishlatadi,” – deydi Williams.
Uningcha, Haalandni cheklashning kaliti – uzatmalarni bo‘g‘ish.
“Birinchi navbatda orqaga tashlanadigan uzatmalarni to‘xtatish kerak. Unga boradigan ta’minotni uzib qo‘ying. Yarim himoya va himoya orasidagi masofani to‘g‘ri ushlab, imkoniyatlarini kamaytirsangiz, yarim imkoniyat paydo bo‘ladi,” – deydi u. – “U ko‘p hollarda to‘pni olib, to‘rt kishini aldab o‘tib, o‘zi gol uradigan futbolchi emas. U asosan sheriklarining xizmatidan foydalanadi.”
Raqamlar ham buni tasdiqlaydi: Norvegiya safida 51 o‘yinda 57 ta gol. Bu to‘rtlik ichida eng klinik ko‘rsatkich.
“U eng o‘tkir. Imkoniyat topsa, deyarli gol bo‘ladi,” – deydi Williams.
Yakka kurashda nima qilish kerak?
“Jarima maydoni atrofida juda yaqin borish kerak va imkon qadar uni o‘ng oyog‘iga burishga harakat qilasiz. Keyin esa faqat kuchingizga tayanasiz: hiyla ishlatishga urinmang, to‘pni yulib oling, vaqt yutib oling,” – deydi u.
Kane – orqaga chekinadigan, ammo zarbada rahm bilmaydigan yetakchi
Keyingi o‘yin: Gana, seshanba, 21:00 BST
Harry Kane Ashley Williams uchun begona ism emas. Angliya sardori o‘n yilcha avval Tottenham safida o‘ynar ekan, Williams himoya qilgan Swansea va Everton darvozasiga jami besh gol urishga ulgurdi.
Ammo 2016‑yilgi Kane bilan bugungi, 2026‑yilgi Kane – ikki xil hujumchi.
“O‘shanda u biroz tezroq, harakatchanroq edi. Orqaga kesib kirib, chiziq ortiga ko‘proq yugurardi,” – deydi Williams. – “Endi esa driblingda sizni yengib o‘tmaydi. Shuning uchun unga juda yaqin borib, zarba berishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Zarbasi, ehtimol, bu to‘rtlik ichida eng yaxshisi.”
Kane hozir Angliya uchun 81 ta gol urgan. U ko‘p hollarda orqaga, hatto o‘z maydonining yarmigacha chekinib, o‘yin qurilishida ishtirok etadi.
“Aynan shu elementi uni boshqalardan ajratib turadi,” – deydi Williams. – “Xorvatiyaga qarshi o‘yinda u ko‘p marta yarim himoyaga tushib, o‘zining uzatish madaniyatidan foydalandi.”
Himoyachi sifatida unga qanday qarshi turish kerak?
“Men orqa chiziqda qolgan bo‘lardim va yarim himoyachilar bilan doimiy muloqotda bo‘lardim. Kane ma’lum nuqtaga tushib kelganidan keyin uni belgilash – ularning vazifasi. Men esa orqaroqda qolib, bo‘shliq va orqaga tashlanadigan yugurishlarni sug‘urtalagan bo‘lardim. Tayanch yarim himoyachimga: ‘Bilaman, sen o‘z odaming va Kane bilan birga qolishing qiyin, lekin buni ko‘tara olamiz’, – derdim,” – deydi u.
Kane’ning bunday roli yana bir xavfni yuzaga chiqaradi: bo‘shliqni Noni Madueke, Jude Bellingham va Anthony Gordon kabi tezkor futbolchilar egallaydi.
“Ularning yugurishlari – asosiy ustuvor vazifa,” – deydi Williams. – “Himoyachi nuqtai nazaridan, har doim ham Kane’ni yarim himoyada yopish shart emas. Eng og‘iri – orqa chiziqda bo‘shliqlar paydo bo‘lsa va orqaga yuguruvchilar sizni yorib o‘tsa. Angliya uchun, menimcha, aynan shu ularning eng katta quroli.”
Messi, Mbappe, Haaland, Kane. To‘rt xil bosh og‘rig‘i, to‘rt xil jumboq. Himoyachilar uchun esa bitta savol qoladi: kimning “zahari”ni tanlaysiz?
