Teslim “Thunder” Balogun: futbol tarixidagi afsonaviy figura
Bugun aniq 54 yil bo‘ldi. Nigeriya futbol tarixidagi eng ulkan nomlardan biri – Teslim “Thunder” Balogun Ibodanda, uyquda vafot etganiga shuncha vaqt o‘tdi. O‘sha tong atrofidagilar uchun dahshat bo‘lgandi, oilasi uchun esa tugamaydigan savol: uni aslida nima o‘ldirdi?
O‘g‘li Kayode Balogun hanuz javob topmaganini aytadi. U o‘sha kechani xuddi kecha bo‘lgandek eslaydi.
Otasi ishidan odatdagidek kayfiyatda, hazilkash, xushchaqchaq holatda qaytgan. Kechki ovqat, oilaviy suhbatlar, keyin esa – tinch tun. Hech qanday shikoyat, hech qanday og‘riq. Tongda esa hammasi o‘zgargan.
Kayode eslaydi: onasining yotoqxonadagi chinqiriq ovozi butun uyini larzaga keltirgan. Bolalar yugurib kirganida, onasi faqat karavotga ishora qilgan. Teslim Balogun jim yotar, qimirlamasdi. Qo‘shnilar yugurib keldi, shifokor chaqirildi. Bir necha daqiqadan so‘ng tashxis qisqa bo‘ldi – u endi yo‘q edi. Atigi 45 yoshda.
Oila uchun sir shundan beri ochilmaganicha qolmoqda. Rasmiy sabab yo‘q, aniq tashxis yo‘q. Faqatgina birdan uzilgan hayot va ortida qolgan ulkan meros.
London, “Thunder” va afsonaga aylangan zarba
Teslim Balogun faqatgina Nigeriya emas, butun Afrika futboli uchun yo‘l ochgan kashshof edi. U to‘pga zarba berar ekan, darvozabonlar nafaqat to‘pni, balki zarbaning shovqinini ham eslab qolishardi. Shuning uchun ham uni “Thunder” deb atashgan – chaqmoqdek kuchli zarba egasi.
U hujumchi sifatida maydonda qo‘rqinchli qurolga aylangan. 12 yil davomida Nigeriya terma jamoasining old qatorida to‘p surdi, mashhur UK Tourists tarkibida ham bo‘lgan. Mahalliy maydonlarda esa o‘z davrining haqiqiy yulduzi edi.
Governor’s Challenge Cup turnirida yetti finalda maydonga tushib, besh marta g‘olib bo‘ldi – o‘sha payt uchun mislsiz natija. Marine Athletics, Pan Bank, Jos XI, UAC, Railway kabi klublar safida o‘ynadi, so‘ngra yo‘lini Angliyaga soldi.
U yerda Peterborough United va QPR (Queens Park Rangers) tarkibida to‘p surdi. London unga nafaqat futbol, balki yangi hayot bosqichini ham taqdim etdi. 1955 yilda u stol tennisi bo‘yicha sobiq sportchi Alhaja Mulikat Abike Balogun bilan turmush qurdi. Bir yil o‘tib, 1956 yilda rafiqasi uni Londonda qo‘shib oldi. Oilaviy hayot va professional futbol bir yo‘ldan ketdi.
Birinchi afrikalik murabbiy, siyosatchining chaqirig‘i va tarixiy g‘alaba
Teslim Balogun nafaqat maydonda, balki murabbiylikda ham yo‘l ochdi. U professional futbol murabbiyi sifatida malaka olgan ilk afrikalik bo‘ldi. Bu unvon qog‘ozda yozilgan oddiy satr emas, balki butun qit’a uchun burilish edi.
Kayode eslab aytadi: Angliyada bo‘lgan kezlarida Western Nigeria sobiq premeri Chief Obafemi Awolowo unga murojaat qilgan. Undan vatanga qaytib, mintaqada futbolni rivojlantirishni so‘ragan. Teslim ikkilanmadi. Chaqiriqni qabul qildi, qaytdi va tarix yozdi.
U Western Nigeria jamoasini ilk bor Challenge Cup g‘alabasiga olib chiqdi. Bu faqatgina kubok emasdi, balki mahalliy futbol uchun yangi davr boshlanishi edi. Maydonda raqiblar yiqilar, tribunalar esa “Thunder” nomini yana va yana takrorlardi.
Keyin navbat global sahnaga keldi. 1968 yilgi Mexico Summer Olympics turnirida u Nigeriya terma jamoasini boshqardi. Jamoa dastlab Yaponiya va Ispaniyaga yutqazdi, lekin uchinchi o‘yinda dunyo hayratda qoldi – Braziliya bilan 3:3 hisobidagi durang. O‘sha natija Afrika futbolining imkoniyatlari haqida yangi tasavvur berdi.
Iqtidor izlagan murabbiy va unutilmas ota
Murabbiy sifatida Teslim Balogunning ko‘zi gol emas, avvalo iste’dod izlar edi. U o‘zini yoshlarni topish, ularni shakllantirish va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishga bag‘ishladi. Ko‘plab murabbiylar uning qo‘lidan o‘tgan, yo‘lini undan olgan.
Ular orasida keyinchalik Nigeriya terma jamoasini boshqargan marhum Chief Adegboye Onigbinde va murabbiy Jossy Lad ham bor. Balogun ularni murabbiylikka undagan, yo‘l ko‘rsatgan, ishontirgan. Bugungi nigeriyalik murabbiylar avlodi uchun u ustozlarning ustozidir.
Oilada esa u mutlaqo boshqa – juda yaqin, mehribon inson sifatida eslanadi. Oilaning yetti farzandidan biri bo‘lgan Engineer Olamide Balogun otasini shunday tasvirlaydi: u bolalarini sevgan, ularga yaqin bo‘lishga intilgan, maktablariga borib turgan, imkon qadar ularni quvontirishga, sharoit yaratishga harakat qilgan ota.
Maydonda raqibni qo‘rqitgan “Thunder”, uyda farzandlarini quchoqlagan muloyim ota. Aynan shu qarama-qarshilik uni yanada tirik, yanada haqiqiy qilib ko‘rsatadi.
Stadiondagi jimjitlik va meros uchun kurash
Bugun Teslim Balogun nomi Lagosdagi Surulere tumanida joylashgan ko‘p maqsadli stadion peshtoqida yozib turibdi. Bu – Lagos shtati hukumati tomonidan unga berilgan eng katta rasmiy ehtirom bo‘lgan.
Kayode Balogun bu uchun minnatdor, ammo ko‘ngli to‘la emas. Chunki u stadion atrofidagi jimjitlikni ko‘radi. Maydonlarda avvalgidek hayot qaynab turgandek emas, tribuna va yo‘laklarda shovqin, musobaqalar, yosh futbolchilar oqimi yetishmaydi.
Uning talabi aniq: hukumat bu nomni faqat peshtoqqa yozib qo‘yish bilan cheklanmasligi kerak. Ustiga yozilgan ismga munosib hayot bo‘lishi lozim. Stadionda sport tadbirlari, turnirlar, yoshlar uchun dasturlar, futbol va boshqa sport turlari bo‘yicha muntazam harakat bo‘lishi kerak.
Teslim “Thunder” Balogunning zarbalari allaqachon to‘xtagan. Ammo savol hanuz ochiq turibdi: Nigeriya va Lagos uning merosini tirik saqlash uchun yetarlicha kuch sarflaydimi yoki chaqmoqdek porlagan bu ism asta-sekin stadion devoridagi yozuvga aylanib qoladimi?
