Uefa va Concacafning Infantino bilan to‘qnashuvi: milliardlar va zaxiralar
Futbol siyosatidagi navbatdagi zarba yuqoridan keldi. Uefa va Concacaf birlashib, Fifa prezidenti Gianni Infantino nomiga keskin ohangdagi xat yo‘lladi va tashkilotning ulkan pul zaxiralaridan foydalanishni talab qildi.
Gap maydondagi gollar haqida emas. Gap milliardlar haqida.
Fifa Forward Enterprise – to‘rt kunda yiqilgan reja
Mojaroga sabab bo‘lgan loyiha – Fifa Forward Enterprise (FFE). Rejaga ko‘ra, yangi tuzilma Fifa musobaqalarining, jumladan, World Cup tijoriy va chiptalar huquqlarini boshqarishi, bu kompaniyaning 21 foizi esa xususiy investitsion fondga sotilishi kerak edi.
Infantino bu orqali federatsiyalarga katta mablag‘ va’da qilgan edi: reja ma’qullansa, har bir a’zoga 40 million dollar ajratish, dastlabki bosqichda esa 20 million dollardan ochib berish taklif qilingan. Federatsiyalarga bu “yoqimli” taklifni qabul qilish uchun 19 sentyabrgacha muddat berilgan.
Ammo qarshilik juda kuchli bo‘ldi. Milliy assotsiatsiyalar, ayniqsa Yevropa va Shimoliy hamda Markaziy Amerika tomoni, bu modelni futbolning asosiy huquqlarini xususiy kapitalga sotish deb qabul qildi. Natijada loyiha atigi to‘rt kun ichida bekor qilindi.
FFE qog‘ozda qolgan bo‘lishi mumkin, lekin uning siyosiy aks-sadosi endi boshlandi.
“Pul futbolniki” – Uefa va Concacafning talabi
BBC Sport ko‘rgan xatni Uefa prezidenti Aleksander Ceferin va uning Concacafdagi hamkasbi Victor Montagliani imzolagan. Unda asosiy raqamlar aniq yozilgan: Fifa 2023–26 yillik siklni taxminan 6 milliard dollarlik zaxira bilan yakunlash arafasida.
Bu, xat mualliflarining fikricha, 2030 yilgi erkaklar World Cupigacha bo‘lgan davr uchun zarur bo‘lgan miqdordan ancha ko‘p.
Shuning uchun Uefa va Concacaf aniq talab qo‘ydi: 2027–30 yillar oralig‘ida Fifa o‘zining 211 a’zo assotsiatsiyasining har biriga kamida 10 million dollardan ajratishi kerak. Maqsad – infratuzilma va futbolni rivojlantirish.
Bu “bir martalik zaxiralarni yechish” Fifa uchun 2,11 milliard dollarga tushadi. Uefa va Concacaf bu mablag‘ odatiy sikl bo‘yicha beriladigan muntazam moliyaviy yordamdan tashqari bo‘lishi kerakligini alohida ta’kidlagan.
Asosiy g‘oya aniq: agar Fifa milliardlab dollarni zaxirada ushlab tursa, nega bu pullar maydon chetida qolishi kerak?
“FFE zarur emas edi” – moliyaviy savollar
Ceferin va Montagliani xatda Fifa e’lon qilgan moliyaviy hisobot va byudjetlar tahliliga tayanganini yozadi. Ularning xulosasi keskin: FFE orqali xususiy investorga ulush sotmasdan ham, Fifa a’zolar uchun katta hajmda mablag‘ topa oladi.
Tahlil “atayin konservativ” uslubda qilinganini qayd etishadi. Ya’ni, ehtiyotkor hisob-kitoblarning o‘zi ham Fifa zaxiralaridan kattaroq taqsimot qilish imkonini ko‘rsatmoqda. Yil yakunidagi aniq moliyaviy holat ma’lum bo‘lgach, Fifa Council bu masalani jiddiy ko‘rib chiqishi kerak, degan talab qo‘yilgan.
Yana bir muhim nuqta – mustaqil tekshiruv. Xatda Fifa moliyasini to‘liq, mustaqil auditdan o‘tkazish, barcha raqamlar va asosiy farazlarga to‘liq kirish imkonini berish so‘raladi.
Xatdagi ohang juda aniq: “Fifa hozirda milliardlab dollar yig‘ilgan zaxiraga ega. Bu resurslar futbolga tegishli va o‘yinga, uning 211 a’zo assotsiatsiyasiga xizmat qilish uchun mavjud.”
Ya’ni, bu pullar “qora kun” uchun emas, aynan bugungi rivojlanish uchun deb eslatilmoqda.
Rivojlanish – shaxsiy ixtiyor emas, majburiyat
Xatda yozilishicha, ehtiyotkorlik zaxiralarning bir qismi Fifa kelgusidagi ehtiyojlaridan ortiq bo‘lsa, ularni mas’uliyat bilan yechib, a’zolarga tarqatish imkonini ko‘rib chiqishga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
Bu yerda siyosiy signal juda ravshan. Uefa va Concacaf a’zolarni “pul yoki halollik” o‘rtasida tanlov qilishga majbur qiluvchi modelga qarshi chiqmoqda:
- rivojlanish va yaxshi boshqaruv o‘rtasida;
- investitsiya va halollik o‘rtasida;
- moliyaviy yordam va takliflarni mustaqil baholash huquqi o‘rtasida.
Ularning fikricha, rivojlanish – Fifa institutsional majburiyati, bir shaxsning siyosiy irodasi yoki “sovg‘a”si emas.
Bosim kengaymoqda: boshqa konfederatsiyalarga murojaat
Uefa va Concacaf bu kurashni faqat ikki konfederatsiya doirasida qoldirmoqchi emas. Yana bir xat Osiyo, Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniya konfederatsiyalari prezidentlariga yuborilgan. Unda ular ham mazkur taklifni qo‘llab-quvvatlashga chaqiriladi.
Agar bu front kengaysa, Fifa ichida kuchlar muvozanati jiddiy o‘zgarishi mumkin. Gap nafaqat pulda, balki qarorlar qanday qabul qilinishida.
Angliyadan alohida zarba: Debbie Hewittning talabi
Bu mojaro fonida yana bir muhim hujjat paydo bo‘ldi. Football Association raisi Debbie Hewitt ham Infantino va Fifa bosh kotibi Mattias Grafstrom nomiga xat yo‘lladi.
U FFE bo‘yicha barcha hujjatlar, shartnomalar va yozishmalarni to‘liq ochiqlashni talab qilmoqda. Hewitt – Fifa vice-president sifatida – Fifa Council a’zolari Folarin Balogun bo‘yicha World Cupdagi bekor qilingan diskvalifikatsiya qarori yuzasidan ham yozma izoh olishi shartligini eslatdi.
Infantino barcha tegishli hujjatlarni navbatdagi Fifa Council yig‘ilishigacha, ya’ni 15 oktabrgacha taqdim etishi kerakligi aytilgan.
Bir tomonda milliardlab dollar zaxira, boshqa tomonda esa oshkoralik va ishonch talabi. Savol endi bitta: Fifa bu bosimga qanday javob qaytaradi – pulni zaxirada ushlab turadimi yoki nihoyat, futbol maydonlariga qaytaradimi?
