Wenger Infantino rejasidan yuz o‘girdi: FIFA ichidagi mojaro
FIFA ichida bir haftadan beri qaynab turgan mojaro seshanba kuni keskin burilish oldi. Arsène Wenger ochiq bayonot bilan Gianni Infantino ilgari surgan, Jahon chempionati kelajakdagi daromadlaridan ulush sotish rejasidan keskin uzoqlashdi.
Gap shunchaki texnik loyiha haqida emas edi. Bu — futbol boshqaruvida kimga ishonish mumkinligi haqidagi savol edi.
Wenger chizig‘ini aniq chizdi
UEFA yuridik guruhining Infantino nomiga yuborgan, sud da’volari bilan tahdid qilgan maktubida Wenger ham tilga olingan. Hujjatda u 18 nafar yuqori lavozimli rahbarlar qatorida, ma’lumotlari va yozishmalari saqlanishi kerak bo‘lgan shaxs sifatida qayd etilgan.
Shundan so‘ng Wenger jim o‘tirmadi.
U, 2019-yildan beri FIFA Global Football Development bo‘yicha rahbari sifatida ishlayotgan bo‘lsa-da, bu milliardlab dollarlik strategik reja bilan aloqadorligini qat’iy rad etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, loyiha haqida ilk bor matbuot orqali xabar topgan.
Wenger o‘z bayonotida Infantino nomini tilga olmadi. Lekin tanqid manzili aniq edi.
U rejaning bekor qilinishini “mutlaqo zarur va shubhasiz” deb atadi va futbolni “sadoqat, shaffoflik va halollik” bilan boshqaradigan mustaqil FIFA g‘oyasiga sodiqligini ta’kidladi. Bu iboralar, ayniqsa, tashkilot ichida savollar ko‘paygan pallada, oddiy diplomatik jumlalar emas, aniq pozitsiya bo‘lib yangradi.
20 milliard dollarlik orzu qanday qulab tushdi?
Infantino loyihasi rasmiy ravishda hafta oxirida, global futbol hamjamiyatining keskin noroziligidan so‘ng bekor qilindi. UEFA hatto barcha FIFA o‘yinlari va tadbirlarini boykot qilish bilan tahdid qilgan edi. Bu esa siyosiy bosimni maksimal darajaga chiqardi.
Rejaning yuragi — FIFA Forward Enterprise (FFE) deb ataladigan yangi sho‘ba tuzish edi. Norezident, notijorat futbol tashkiloti bo‘lgan FIFAning pul ishlaydigan barcha segmentlari — Jahon chempionatlari, turnirlar, telehuquqlar, homiylik, chipta va mehmondo‘stlik paketlari — aynan shu tuzilma qo‘liga o‘tishi kerak edi.
FFE uchun 20 milliard dollarlik baho qo‘yildi. Undan qariyb 20 foiz ulushni sotish orqali 4,2 milliard dollar jalb qilish rejalashtirilgan. Asosiy investor sifatida Thrive Eternal ko‘rilgan, uni Joshua Kushner yo‘lga qo‘ygan. Uning ukasi Jared Kushner esa AQSh prezidenti Donald Trumpning kuyovi sifatida siyosiy maydonda tanilgan.
Bu moliyaviy aralashma, siyosiy soyalar, hamda Jahon chempionati daromadlariga xususiy kapitalni kiritish g‘oyasi ko‘plab federatsiyalar uchun qizil chiziq bo‘ldi.
A’zolarga shirin taklif, achchiq savollar
FIFAning 211 a’zo assotsiatsiyasi — Shveysariya qonunchiligiga ko‘ra allaqachon tashkilotning haqiqiy egalari — bu rejada markaziy o‘rin tutardi. Ularning har biriga 20 million dollardan taklif qilindi. Qabul qilish muddati 19-sentabr etib belgilangan edi.
Bu bilan cheklanib qolmadi. 2030-yilgacha bo‘lgan to‘rt yillik davr uchun FIFAdan olinadigan mablag‘larni ikki barobar oshirish va’dasi ham berildi: 10 million o‘rniga 20 million. Raqamlar jozibador, savollar esa og‘ir edi: bu pul evaziga nimalardan voz kechiladi? Mustaqillikmi? Nazoratmi? Kelajakdagi Jahon chempionatlarining kimga xizmat qilishi haqidagi qarormi?
Bosim aynan shu nuqtada kuchaydi. FIFA rahbariyatiga loyiha tafsilotlari 19-iyul kuni bo‘lib o‘tgan, Shimoliy Amerikada o‘tkazilgan moliyaviy jihatdan rekord darajada muvaffaqiyatli Jahon chempionati finalidan atigi bir hafta o‘tib taqdim etildi. O‘sha turnir FIFAga 2023–26-yillik tijoriy siklda 15 milliard dollarlik daromad keltirdi — Qatar-2022 bilan bog‘liq tushumdan deyarli ikki baravar ko‘p.
Shunday pallada xususiy kapitalni kiritish g‘oyasi ko‘plar uchun keraksiz xavfdek ko‘rindi. Tizim allaqachon rekord darajada daromad olayotganda, nega boshqaruvni bo‘lish kerak?
Wengerning roli va chegaralari
Shu fon ichida Wenger o‘z vazifasining aniq chegaralarini chizib berdi. U o‘zini siyosiy va moliyaviy o‘yinlardan chetga olganini urg‘uladi.
Uning aytishicha, FIFAdagi asosiy vazifalari: o‘yin tahlilini ma’lumotlar asosida boshqarish, FIFA onlayn o‘quv markazini rivojlantirish, 60 mamlakatdagi 60ta akademiya orqali yoshlar ta’limini yo‘lga qo‘yish va butun dunyo bo‘ylab yoshlar musobaqalarini tashkil etishdan iborat.
Ya’ni, u o‘zini futbol maydoniga yaqin, kabinet bitimlariga esa uzoq tutayotganini ko‘rsatdi. Bunday pozitsiya hozircha uni eng keskin tanqidlardan himoya qilayotgandek ko‘rinadi.
Ammo UEFA yuridik maktubida uning nomi qayd etilgani, ichki yozishmalar va ma’lumotlar keyingi tekshiruvlarda muhim bo‘lishi mumkinligini anglatadi. Futbol siyosatida esa bunday izlar ko‘pincha yangi savollarga eshik ochadi.
Endi nima bo‘ladi?
Infantino 20 milliard dollarlik rejasini orqaga tortdi. Federatsiyalar o‘z mustaqilligi va Jahon chempionati kelajagi ustidan nazoratini hozircha saqlab qoldi. Wenger esa o‘zini bu jangning tashqarisida turgandek ko‘rsatdi.
Ammo savol ochiq qolmoqda: bu faqat bir marta qaytarilgan ortga qadammi yoki FIFA ichida futbolni moliyaviy instrumentga aylantirishga qarshi yanada chuqurroq qarshilik boshlanishining ilk belgisimikan?
