WSL moliyaviy manzarasi: katta to‘rtlik afsonasi
Ayollar superligasi haqida yozganda yillar davomida tilga olinadigan ibora bor edi: “katta to‘rtlik” – Arsenal, Chelsea, Manchester City va Manchester United. Hisob-kitoblar esa butunlay boshqa haqiqatni ochib berdi. Moliyada bu to‘rtlik yo‘q. So‘nggi yillarda faqat “katta ikki” bor edi: Arsenal va Chelsea.
Maydonda sovrinlar taqsimoti bu afsonani oziqlantirib turdi. 2014 yildan beri ichki kuboklarning barchasini aynan shu to‘rt klub ko‘tardi. Lekin balans varag‘ida boshqa poyga. Londonning ikki grandi qolganlarni nafas yetmas darajada ortda qoldirgan: 2024-25 mavsumida ularning umumiy daromadi qolgan barcha WSL klublarining yig‘indisidan ham ko‘p bo‘ldi.
Daromadlar uchmoqda, xarajatlar ham
Sakkiz mavsumlik ma’lumotlar bir narsani aniq ko‘rsatadi: pul kirishi tezlashgan, lekin chiqim undan ham tezroq. Klub egalarining cho‘ntagi esa bu sur’atga zo‘rg‘a yetib turibdi. 2017 yilda liga qishki taqvimga o‘tgandan beri mavjud barcha raqamlarni jamlasak, WSL klublari soliqlardan keyingi umumiy yo‘qotishlari 111 million funtdan oshib ketgan.
Bu oqimga qarshi suzayotgan bitta istisno bor – Manchester United. Klub 2018 yil yozida ayollar jamoasini qayta yo‘lga qo‘ygandan buyon 1,34 million funt foyda ko‘rsatgan. Shu orada Chelsea xuddi shu davrda 36 million funtdan ko‘proq zarar yozib qo‘ygan. Yana to‘rt klub – Brighton and Hove Albion, Leicester City, Manchester City va Tottenham Hotspur – ham ushbu yillarda yig‘indi hisobda sakkiz xonali minusga tushgan.
United: natija va tartib
Unitedning alohida o‘rni bejiz emas. Klub bu yozda aniq yo‘l tanladi: uzoq muddatli muvaffaqiyat uchun yoshlar rivojiga tayanish, transfer bozoridagi hozirgi xarajat darajasini barqaror emas deb hisoblash. Bu faqat shior emas, raqamlar bilan tasdiqlangan siyosat.
2022-23 mavsumida United WSLda oxirgi turda chempionlikni qo‘ldan chiqarib, ikkinchi o‘rinda yakunladi. O‘sha kampaniyada ularning ish haqi jamg‘armasi daromadining yarmiga ham yetmadi. Xuddi shu paytda Manchester City, Tottenham va Brighton ish haqlariga tushgan pul daromadidan ham ko‘proq bo‘lgan. Bunday manzara faqat ayollar futboliga xos emas: Deloitte hisobotiga ko‘ra, 2024-25 mavsumida erkaklar Championship turnirida 13 klub ish haqlariga tushgan daromadidan ortiq sarflagan, liganing umumiy ish haqi fondi esa 900 million funtdan oshib, daromadning 96 foiziga tenglashgan.
Elita futbolchilar maoshi portladi
WSL elita futbolchilari uchun maoshlar so‘nggi yillarda keskin sakradi. 2019 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan davrda ligadagi o‘rtacha ish haqi to‘rt baravar oshgan. Daromadlar ham o‘sdi, lekin hamma joyda ham bir xil emas.
Eng keskin sakrashni Arsenal ko‘rsatdi. To‘qqiz yil avval ularning bir mavsumlik matchday tushumi atigi 45 ming funt edi. 2024-25 mavsumiga kelib bu ko‘rsatkich qariyb 6 million funtga yetdi. Bu – stadionni to‘ldirish, brendni kattalashtirish va talabni o‘stirishning jonli isboti.
Umuman olganda, ma’lumotlari mavjud WSL klublarida 2023-24 va 2024-25 mavsumlari oralig‘ida ish haqi xarajatlari o‘rtacha 28,2 foizga oshgan. Shu davrda soliqlardan keyingi yo‘qotishlar esa 53 foizdan ko‘proq ko‘tarilgan. Bu sakrashning katta qismi Chelsea bilan bog‘liq: klub 2024-25 mavsumida taxminan 12 million funt evaziga o‘zining sobiq uy stadioni Kingsmeadowni ota-klubdan sotib oldi.
Chelsea va Arsenal: boshqa darajadagi o‘yin
2024-25 mavsumini oltinchi marta ketma-ket chempion sifatida yakunlagan Chelsea ish haqi bo‘yicha ham ligani ezib qo‘ydi. Ularning ish haqi jamg‘armasi WSLda sakkizinchi o‘rinni olgan Evertonnikidan besh baravardan ko‘proq, uchinchi bo‘lgan Manchester Unitednikidan esa qariyb uch baravar katta bo‘lgan.
Liga bo‘ylab 10 million funtdan yuqori ish haqi to‘layotgan faqat ikkita klub bor edi – Chelsea va Arsenal. Ularning har ikkisining aylanma mablag‘i Manchester klublarinikidan deyarli ikki baravar yuqori. Bu ustunlik hali yozgi transfer oynasi boshlanishidan oldingi holat edi.
2025 yil yozida Arsenal Kanada vingeri Olivia Smith uchun 1 million funtlik to‘siqni yorib o‘tdi. Ko‘p o‘tmay Chelsea ham bu chiziqdan o‘tdi – Alyssa Thompson transferi bilan. Raqobat maydonda emas, chek daftarchalarida ham keskinlashdi.
Agentlar bozoridagi portlash
FA e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, WSLda agentlarga to‘lanadigan komissiyalar yilma-yil 75 foizga oshgan. Chelsea bu yerda ham yetakchi: o‘tgan mavsumda ular 1 million funtdan ko‘proq agentlar haqi to‘lagan.
Taqqoslash uchun: 2025-26 mavsumini 10-o‘rinda yakunlagan West Ham 97 ming funt sarflagan, tushib ketgan Leicester esa Chelsea xarajatining o‘ndan biridan ham kamini to‘lagan. Ligadagi moliyaviy tafovutlar faqat ish haqi bilan emas, transfer tizimining har bir bo‘g‘inida ko‘rinib turibdi.
London City Lionesses: yangi kuchmi yoki xavfli tajriba?
Gorizontda yangi nom paydo bo‘ldi – London City Lionesses. Maydonda ular allaqachon o‘z so‘zini aytdi: 2024-25 mavsumida ikkinchi pog‘onadan WSLga yo‘l oldilar. Ammo ularning moliyaviy raqamlari yanada hayratli.
Rasmiy ish haqi ma’lumotlari ochiqlanmagan. Lekin bir fakt bor: o‘sha mavsumdagi 10,6 million funtlik operatsion zarar, atigi 902 ming funtlik daromaddan o‘n baravar ko‘p. Bu – yuqori riskli model. Ustiga ustak, bu minus so‘nggi uchta transfer oynasidagi keskin harakatlardan oldingi ko‘rsatkich. Bu davr ichida klub sobiq Ballon d’Or sovrindori Alexia Putellasni ham qo‘lga kiritdi.
Savol tug‘iladi: bu jasoratmi yoki moliyaviy o‘z joniga qasd? Javobni yaqin yillarda liganing o‘zi beradi.
Yangi qoidalar, yangi bosim
Endi esa WSL 2026-27 mavsumiga tayyorlanmoqda. Bu shunchaki yangi kampaniya emas, moliyaviy intizom sinoviga aylanadigan yil bo‘ladi. Chunki ilk bor maoshlar chegarasini buzganlar ochkodan mahrum bo‘lishi mumkin.
Formula aniq: futbolchi ish haqi jamg‘armasi “daromadning 80 foizi ustiga egalar qo‘shishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha 4 million funt” limitidan oshsa, jazo kutadi. Bu raqamlar fonida Arsenal, Chelsea, ambitsiyali London City Lionesses va yo‘qotishlar girdobidagi boshqa klublar uchun har bir shartnoma, har bir bonus, har bir imzo endi jadvaldagi real ochkolarga ta’sir qilishi mumkin.
WSL yillardan beri maydonda tezlikni oshirib kelardi. Endi esa savol boshqacha: kim moliya pedalini vaqtida bosib, bu poygada chiziqni kesib o‘tadi, kim esa raqamlar og‘irligida yo‘l chetida qolib ketadi?
