Xitoy basketboli: Yao davridan keyin og‘ir muammolar
Xitoy erkaklar basketboli so‘nggi yillarda o‘zini yo‘qotib qo‘ydi. Yirik sahnada raqibni yakka o‘zi sudrab chiqadigan, Yao Ming darajasidagi yulduz yo‘qligi esa bu tanazzulni yanada ochiq ko‘rsatib qo‘ydi. Bir paytlar Osiyoda hukmron bo‘lgan terma jamoa endi mintaqada ham, jahon miqyosida ham ortda qolmoqda.
Buni yashirishning iloji yo‘q. O‘tgan yili to‘rt kun ichida Janubiy Koreyaga qarshi ikki mag‘lubiyat, o‘z maydonida Yaponiya termasiga yutqazilgan uchrashuv – bularning barchasi jarayon qanchalik chuqurlashganini ko‘rsatdi. Ayniqsa, Yaponiya bilan o‘sha o‘yin tarixiy zarba bo‘ldi: FIBA rasmiy musobaqasida Xitoy ilk bor 88 yildan keyin yaponlarga uyda mag‘lub bo‘ldi. Bu shunchaki statistik satr emas, butun tizimning og‘riqli rentgeni edi.
Tokio-2021 Olimpiadasiga chiqa olmaslik, ortidan Parij yo‘llanmasidan ham quruq qolish – bu ham tasodif emas. Bu natijalar bir-ikki yomon turnirning mevasi emas, balki Xitoy Basketbol Assotsiatsiyasi va mahalliy ligalarda yillar davomida yig‘ilib kelgan tizimli muammolarning mantiqiy oqibati.
Legionerlarga tayanish va “ijrochiga” aylangan mahalliylar
Ichki ligalarga qaralsa, manzara yanada ravshanlashadi. Import o‘yinchilarga haddan tashqari suyanish mahalliy basketbolchilarni oddiy “detal”ga aylantirib qo‘ydi. Ularning vazifasi ko‘pincha bir xil: himoya qilish, raqibni to‘sib qo‘yish, ribaund olish va to‘pni tezroq legionerga topshirish. Tamom. Dribling bilan raqibni aldash, hujumni boshqarish, so‘nggi soniyalardagi bosimni o‘z zimmasiga olish – bu rollar ko‘pincha chet elliklarning bo‘ynida.
Bunday muhitda voyaga yetgan o‘yinchi kuchli terma jamoalarga qarshi qanday kurashsin? FIBA darajasidagi tezlik, qaror qabul qilish, ruhiy bosim – bularning barchasiga tayyor bo‘lmagan holda maydonga chiqishadi. Natija esa ko‘rinib turibdi.
Milliy jamoa a’zosi Zhao Rui ham bu tafovutni yashirmadi: u bir paytlar “CBA ligasi bilan FIBA xalqaro sahnasi o‘rtasidagi farq juda katta”ligini tan olgan. Bu fikr ichki tizimga berilgan qisqa, lekin juda aniq baho edi.
Yoshlar tizimi yemirilishi va o‘yin madaniyatining pasayishi
Ko‘pchilik mutaxassislar muammoning ildizini aynan shu yerda ko‘radi: yoshlar tayyorlash tizimi yemirilgan. Raqobat darajasi past, mashg‘ulotlarda jangovar ruh yetishmaydi, professional axloq va intizom bo‘yicha talablar bo‘shashgan. Bunday sharoitda yuqori darajadagi o‘yinchini yetishtirish qiyin, deyarli imkonsiz.
Bunga yana bir omil qo‘shiladi – ligadagi qoidalar tez-tez o‘zgaradi. Xitoy erkaklar terma jamoasining notekis natijalariga qarab qoidalar qayta-qayta ko‘rib chiqiladi, yo‘nalishlar o‘zgaradi. Natijada liga ham, o‘yinchilar ham, murabbiylar ham uzoq muddatli reja tuza olmaydi. Barqarorlik bo‘lmagan joyda esa taraqqiyot sekinlashadi, hatto orqaga ketadi.
Bugungi Xitoy basketboli aynan shunday chorrahada turibdi: bir tomonda Yao Ming davridagi shon-shuhrat xotiralari, ikkinchi tomonda esa tizimni tubdan qayta qurishni talab qilayotgan og‘ir haqiqat. Savol bitta: bu og‘riqli, lekin zarur islohotlarga jur’at topiladimi?
