Xudo Qo‘li to‘pi: Tarixni O‘zgartirgan Azteca
Futbol tarixidagi eng bahsli lahzalardan biriga nuqta qo‘ygan o‘sha to‘p yana egasini almashtirdi. 1986-yilgi World Cup chorak finalida Argentina va England o‘rtasidagi o‘yin davomida ishlatilgan adidas Azteca Dallasdagi Heritage Auctions auksionida 2,5 million funt sterlingga sotildi.
Bu oddiy koptok emas edi. Aynan shu to‘p Diego Maradona uchun birinchi bo‘limda “Xudo qo‘li”ni, ikkinchi bo‘limda esa “Asr goli”ni yozib qo‘ydi. Bir o‘yinda ikkita abadiy kadr. Bitta to‘p.
Boshim bilan ham, Xudo qo‘li bilan ham
Mexico Citydagi o‘sha issiq kun futbolning eng katta bahslaridan birini tug‘dirgan. Jarima maydoni ichida baland ko‘tarilgan to‘p, darvozabon Peter Shilton bilan sakrab chiqqan Maradona va hammani chalg‘itgan bir lahza. Argentina yulduzi keyinroq bu golni “biroz boshim, biroz Xudo qo‘li” bilan urganini aytgan.
Maydonda esa bitta koptok bor edi – mana shu adidas Azteca.
Hakamlarga ko‘rinmay qolgan qo‘l bilan o‘ynash, Angliya futbol jamoatchiligida hanuzgacha bitmagan jarohat, Argentinada esa milliy g‘urur ramziga aylangan lahza. O‘sha daqiqada to‘p tarixga kirgan bo‘lsa, atigi bir necha daqiqadan keyin u afsonaga aylandi.
Maradona maydon markazidan to‘pni olib, besh nafar ingliz futbolchisini birin-ketin aldab o‘tdi, so‘ngra darvozani aniq nishonga oldi. Ko‘plab muxlislar va mutaxassislar bu golni “Asr goli” deb atadi. Kadrlar dunyo bo‘ylab millionlab marta namoyish etildi, ammo har safar bir narsa o‘zgarmaydi: chiziqni kesib o‘tayotgan o‘sha Azteca.
Heritage Auctions mutaxassisi Mike Provenzale bu eksponatni “mavjud eng muhim futbol yodgorligi bo‘lishi mumkin” deya ta’riflagan. Bu safar gap shunchaki nostalgiya haqida emas, sport tarixining markazida turgan buyum haqida ketmoqda.
Hakamning seyfidagi sir
O‘yinning bosh hakami, tunislik Ali Bin Nasser yakuniy hushtak chalingach, to‘pni o‘zi bilan olib ketdi. U bahsli qo‘l bilan o‘ynashni o‘sha paytda ko‘rmay qolgandi va golni hisobga oldi. O‘yin tugagach esa, dunyo bahs qilayotgan o‘sha to‘p uning qo‘lida qoldi.
Bin Nasser bu yodgorlikni o‘n yillab asrab keldi. To‘p 30 yildan ortiq vaqt davomida uning shaxsiy kolleksiyasida, go‘yoki seyfga berkitilgan sir kabi yashab keldi. 2022-yilda u nihoyat buyumdan voz kechdi va Azteca 1,74 million funtga sotildi.
Keyingi egasi 2023-yilda yana auksionga urindi, lekin bu safar minimal narxga ham yetilmadi. Bozor kutgancha qizimadi. Futbol tarixidagi eng mashhur koptok biroz kutishga majbur bo‘ldi.
10 millionlik kutilgan narx va sovuqqon bozor
Bu galgi savdodan oldin ekspertlar shov-shuvli prognozlar berdi: baholar 10 million dollar atrofida bo‘lishi mumkin, degan gaplar yurdi. Lekin zarba kutilgancha kuchli chiqmadi. Yakuniy raqam – 2,5 million funt (taxminan 3,4 million dollar).
Sport yodgorliklari bozorida bu ham katta pul. Biroq prognoz qilingan cho‘qqidan ancha past. Bozor yana bir narsani ko‘rsatdi: maydonda ishlatilgan jihozlar hali ham mashhur bo‘lsa-da, rekordlarni asosan futbolchilarning o‘zi taqqan liboslari yangilamoqda.
Yaqin o‘tmishdagi eng yaqqol misol – o‘sha turnirdagi Maradonaning formasidir. Xuddi shu World Cup bosqichida kiyilgan ko‘k libos 2022-yilda 7,1 million funtga sotildi. Ya’ni, futbolkaga to‘langan summa o‘sha afsonaviy to‘p narxidan deyarli uch baravar yuqori.
Bitta o‘yin, bitta to‘p, abadiy iz
Mustaqil ekspertlar bu Azteca butun 90 daqiqa davomida ishlatilgan yagona o‘yin to‘pi ekanini tasdiqlagan. Hakam almashtirmagan, zaxiradagi to‘plar maydonga tushmagan. Har bir zarba, har bir dribling, har bir bahsli epizod – hammasi shu koptok bilan.
Shu bois u nafaqat “Xudo qo‘li”ning, balki Maradonaning dahosini butun dunyoga namoyish etgan o‘sha yakka spektaklning ham bevosita guvohi va ishtirokchisi bo‘lib qoldi.
Bugun bu to‘p yangi egasining qo‘lida. Lekin u haqidagi bahslar, u bilan bog‘liq his-tuyg‘ular, u ko‘targan savollar hanuz maydonni tark etgani yo‘q. Futbol olami uchun esa bitta savol ochiq qolmoqda: yana qachon bitta o‘yin, bitta futbolchi va bitta koptok tarixni bunday darajada o‘zgartira oladi?
