Yevropa hakamlari VAR haqida yangi qarorlar qabul qilmoqda
Yevropa futboli hakamlar xonasida yana bir bor VAR haqida keskin suhbat ketdi. 55 ta milliy assotsiatsiya bosh hakamlik mutasaddilari, Uefa hakamlar bo‘limi rahbarlari va Ifab vakili yig‘ilib, o‘yin qoidalaridagi so‘nggi o‘zgarishlar va ayniqsa, video yordamchi hakamning chegaralarini muhokama qildi. Xulosa aniq: VAR haddan oshdi, uni orqaga – dastlabki niyatga qaytarish kerak.
“Minimal aralashuv – maksimal foyda”ga qaytish
2018 yilda Ifab VARni futbol qonunlariga kiritganida, asosiy shior bitta edi: “minimal aralashuv – maksimal foyda”. Maqsad oddiy ko‘ringan, lekin juda aniq edi – faqat ochiq-oydin xatolarni va hakam ko‘rmay qolgan jiddiy epizodlarni tuzatish. Gol, penalti, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qizil kartochka va noto‘g‘ri futbolchiga berilgan intizomiy chora – VAR aynan shu to‘rt zonaga mo‘ljallangan edi.
Bugun esa manzara boshqa. Uchrashuv ishtirokchilari “cho‘zilib ketgan, mikroskop ostidagi tekshiruvlar” VAR asl ko‘lami kengayib ketganining eng yaqqol belgisi, degan fikrda birlashdi. Uefa rasmiy bayonotida shunday deya ta’kidladi: protokolga ko‘ra, VAR faqat “aniq va ravshan” xatolarga aralashishi kerak, ya’ni hakam qarori ochiqchasiga noto‘g‘ri bo‘lganida yoki u butunlay ko‘rmay qolgan hodisa yuz berganida.
Uefa pozitsiyasi keskin: VAR o‘yinni qayta boshdan boshqarishi uchun emas. U hakamga yordamchi, xolos. Maydondagi bosh so‘z baribir hakamning o‘zida qolishi shart.
Shu sababli, uzoq davom etadigan, pikselma-piksel tekshiruvlar endi shubha ostida. Uefa ta’riflaganidek, bunday jarayonlar ko‘pincha maydondagi qaror aslida “aniq va ravshan” xato bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Demak, bunday vaziyatlarda VAR chetga surilishi lozim.
“Noto‘g‘ri shaxs” qoidasi: Embolo misoli
Yig‘ilishda yozgi Jahon chempionati arafasida kiritilgan muhim o‘zgarish – “noto‘g‘ri shaxs” qoidasi ham alohida tilga olindi. Qoidaga ko‘ra, agar bir futbolchi sariq yoki qizil kartochka olsa, lekin aslida qoida buzgan o‘yinchi raqib jamoa vakili bo‘lsa, qarorni o‘zgartirish mumkin.
Bu qoidaning ilk keskin sinovi Shveysariya hujumchisi Breel Embolo bilan bog‘liq epizod bo‘ldi. Argentina bilan o‘yinda u ikkinchi sariq kartochka – simulyatsiya uchun maydondan chetlatildi. Dastlab Leandro Paredes o‘zining to‘qnashuvi uchun ogohlantirilgan edi, keyin VAR aralashdi va butun vaziyat teskari o‘girildi. Embolo – ilk qurbon, yangi qoida esa darhol katta bahs-munozaraga sabab bo‘ldi.
Shu fonida Ifab aniqlik kiritdi: VAR faqat shuni tekshirishi mumkin – jazoga tortilgan o‘yinchi haqiqatan ham aynan qoida buzgan futbolchimi yoki yo‘q. Ya’ni, epizodning o‘zi, qoida buzilishining turi yoki og‘irligi qayta ko‘rib chiqilmaydi. Faqat shaxsni aniqlash, xolos.
Bu yondashuv, bir tomondan, VAR vakolatini toraytiradi, ikkinchi tomondan, hakamning o‘yinni boshqarishdagi markaziy rolini yana bir bor mustahkamlaydi.
Vaqt cho‘zishga qarshi yangi front
Yevropa hakamlari faqat VAR bilan cheklanib qolmadi. Yig‘ilishda o‘yindagi keraksiz pauzalarni qisqartirishga qaratilgan yangi qoidalar ham to‘liq qo‘llab-quvvatlandi. So‘z o‘yin ritmi haqida ketdi.
Darvozadan to‘p kiritish, aut va almashtirishlar uchun belgilangan vaqt chegaralari – endi bu faqat tavsiya emas, qat’iy tartibga aylanmoqda. Maydondagi jarohatlar bo‘yicha yangi reglamentlar, darvozabonlarning taktika sifatida vaqtdan yutish maqsadidagi “timeout”lariga cheklovlar ham bir ovozdan ma’qullandi.
Bu – tomoshabinlar va murabbiylar yillar davomida shikoyat qilib kelgan muammoga javob. O‘yin tezligini bo‘g‘adigan, raqibni asabiylashtiradigan mayda hiylalar endi ko‘proq nazorat ostida bo‘ladi.
Futbol VARni boshqaradimi yoki VAR futbolni?
Yevropa hakamlik rahbarlari tanlagan yo‘l aniq: VAR o‘yinni emas, o‘yin VARni belgilashi kerak. Video texnologiya – vosita, hakam esa hal qiluvchi figura bo‘lib qolishi shart.
Savol esa o‘tkirligicha turibdi: bu burilish texnologiya bilan futbol o‘rtasidagi nozik muvozanatni tiklashga yetadimi yoki klublar, murabbiylar va muxlislar bosimi ostida VAR yana “mikroskop”ga aylanadimi? Yevropa hakamlari endi aynan shu chiziqni himoya qilishi kerak bo‘ladi.
