Zolani Tete: Janubiy Afrikada Chempion Bokschining Fojiali O‘limi
Ikki karra jahon chempioni bo‘lgan bokschi Zolani Tete Janubiy Afrikadagi uyining oldida otib o‘ldirildi.
38 yoshli sobiq chempion Mdantsane, Eastern Cape hududida juma kuni pistirmaga uchradi. Rasmiylarning ma’lum qilishicha, Tete mashinasida o‘tirgan, uy darvozasi ochilishini kutayotgan paytda, boshqa avtomobildan balaklava kiygan ikki qurolli shaxs tushib, unga va yonida bo‘lgan 27 yoshli ayol yo‘lovchiga qarata bir necha bor o‘q uzgan. Ayol hozir ham shifoxonada.
Janubiy Afrikaning sport, san'at va madaniyat vaziri Gayton McKenzie qisqa, ammo og‘ir gap aytdi: mamlakat o‘z tarixidagi eng mohir jangchilardan birini yo‘qotdi. Bu nafaqat bir sportchining o‘limi. Bu — butun bir bokschilar avlodiga ruh bag‘ishlagan ismning o‘chishi.
Hujumdan so‘ng ikki gumonlanuvchi voqea joyidan qochib ketgan. Politsiya keng ko‘lamli tergov boshlanganini tasdiqladi, ammo hozircha qo‘lga olinganlar haqida xabar yo‘q. Mdantsanedagi bu otishma Janubiy Afrikada sport yulduzlariga qarshi zo‘ravonlik yana nechanchi bor qaytarilayotganini eslatdi.
Tete ringda o‘z izini allaqachon qoldirgan edi. U 2014 yilda IBF super-flyweight kamarini qo‘lga kiritdi, 2017–2019 yillarda esa WBO bantamweight chempioni bo‘lib turdi. Uzoq yillar davomida u o‘z vazn toifasidagi eng xavfli chap qo‘llardan biri sifatida tilga olindi.
Angliyadagi muxlislar uni yaxshi eslaydi. U Buyuk Britaniyada sakkiz marta jang qilgan, 2015 yilda Liverpul vakili Paul Butler ustidan qozongan g‘alabasi esa uning nomini Yevropa ringlarida ham mustahkamlab qo‘ydi.
2017 yil Tete uchun alohida yodda qolgan. O‘sha yili u Siboniso Gonya bilan bo‘lgan jangni atigi 11 soniyada yakunlab, chempionlik janglaridagi eng tez nokaut bo‘yicha Guinness rekordini o‘rnatdi. Gong chalingan, bir lahza o‘tmay raqib yerda. Shundan keyin u raqiblar uchun nafaqat texnik, balki ruhiy bosimga aylangan edi.
Uning oxirgi rasmiy jangi 2022 yil iyulida Londonda bo‘lib o‘tgan. Tete britaniyalik Jason Cunninghamni nokautga uchratdi, lekin bu g‘alaba ko‘p o‘tmay bekor qilindi: doping sinovi natijasida uning organizmidan anabolik steroid stanozolol aniqlangan. Natija — no-contest, to‘rt yillik diskvalifikatsiya va obro‘siga og‘ir zarba.
UK Anti-Doping tomonidan belgilangan chetlatish muddati 2026 yil 29 iyulda yakunlanishi kerak edi. Shunga qaramay, u ringdan butunlay voz kechmadi. Menejeri Mla Tengimfene uning qaytish jangi uchun mashg‘ulotlarni allaqachon boshlab yuborganini tasdiqlagan. Demak, Tete nafaqat o‘zini, balki nomini ham oqlashga hozirlanayotgan edi.
U professional ringda 34 marta jang qilib, 29 g‘alaba qayd etdi, shundan 4 tasida mag‘lub bo‘ldi, yana bir jang no-contest sifatida qayd etilgan. Bu raqamlar orqasida esa uzoq yo‘l, ring chetidagi bolalik orzularidan tortib, dunyo chempionlik kamarlarigacha bo‘lgan mashaqqatli yo‘l yotar edi.
Endi esa bu yo‘l uy darvozasi oldida, tungi pistirmada uzilib qoldi. Janubiy Afrikadagi bokschilar avlodi uchun savol ochiq: Zolani Tete nomi bilan bog‘liq bu fojia sportchilarni himoya qilish borasida nihoyat keskin choralar ko‘rilishiga turtki bo‘ladimi? Yoki yana bir chempionning o‘limi navbatdagi sarlavha bo‘lib qoladimi?
