Zolani Tete o‘ldirildi: Janubiy Afrikada zo‘ravonlikning yangi sahifasi

Janubiy Afrikaning sharqiy qirg‘og‘ida, boks bilan yashaydigan Mdantsane shaharchasi tongni og‘ir xabar bilan qarshi oldi. Zolani Tete endi yo‘q. 38 yoshli sobiq jahon chempioni o‘z uyining tashqarisida otib o‘ldirildi.

Politsiya ma’lumotiga ko‘ra, Tete Mdantsanedagi uyiga yetib kelgan paytda, balaklava kiygan ikki qurolli kishi avtomobildan tushib, unga o‘q uzgan. Hujum uy eshigi oldida, uning o‘z mahallasida sodir bo‘ldi. Ko‘cha, ringda jasorat ko‘rsatgan, mamlakatga faxr olib kelgan bokschining qoni bilan bo‘yaldi.

Sport vaziri Gayton McKenzie qisqa, ammo keskin bayonot bilan chiqdi. U gumonlar va mish-mishlardan qochdi: bu ishni kim qilgani yoki nega qilgani haqida taxmin yuritmasligini ochiq aytdi. So‘zlaridan ko‘ra sukut ko‘proq narsa deyayotgandek: bu jinoyat ortida hali ochilmagan, xavfli hikoya bor.

Zo‘ravonlikdan charchagan mamlakat

Janubiy Afrika yillar davomida dunyodagi eng yuqori qotillik ko‘rsatkichiga ega davlatlardan biri bo‘lib kelmoqda. So‘nggi paytlarda rasmiy statistikada qotilliklar biroz kamaygani aytiladi, ammo raqamlar baribir dahshatli. Endi esa bu mudhish ro‘yxatga yana bir ism qo‘shildi – bu safar xalqaro ringlarni larzaga keltirgan chempionniki.

Tete o‘ldirilishi mamlakatdagi jinoyatchilik va qurolli zo‘ravonlikka bo‘lgan e’tiborni qayta uyg‘otdi. Mdantsane uchun esa bu faqat statistika emas. Bu – o‘z odami, o‘z qahramoni, o‘z bolasi.

Mdantsane: chempionlar beshigida og‘ir motam

Mdantsane – Janubiy Afrikaning eng mashhur boks hududlaridan biri. Bu yer ko‘p yillardan beri chempionlar yetishtiradi, ringda kurashish bu shaharchaning tilidek, nafasidek. Endi esa shu yerning eng yorqin nomlaridan biri otib o‘ldirildi.

Mintaqa rahbariyati ham larzaga tushdi. Mahalliy ommaviy axborot vositalariga ko‘ra, Eastern Cape provinsiyasi prem’eri Oscar Mabuyane bu xabarni “shok va chuqur qayg‘u” bilan qabul qilgan. Uning ma’muriyati vakili bayonotida so‘zlar o‘tkir jarohat kabi yangradi: bu viloyatga shuncha g‘urur olib kelgan hayotning shafqatsizlarcha to‘xtatilishi yurakni ezadi.

Ular huquqni muhofaza qiluvchi idoralarni ishni oxiriga yetkazishga, hech bir izni e’tiborsiz qoldirmaslikka chaqirdi. “Kimda-kim biror ma’lumotga ega bo‘lsa, politsiyaga yordam berishi shart”, degan murojaat ham aniq va keskin yangradi. Bu faqat rasmiy ibora emas, balki jamiyatga qilingan signal: bu jinoyat javobsiz qolmasligi kerak.

Premyer ma’muriyati Tete oilasi, uning do‘stlari, butun boks jamoatchiligi va Mdantsane aholisi bilan hamdardlik bildirdi. Viloyat chempionini yo‘qotdi. Jamiyat esa o‘zidan bir bo‘lagini.

Hujum paytidagi fojia tafsilotlari

Tete bilan birga bo‘lgan 27 yoshli ayol ham o‘q yomg‘iri ostida qoldi. U bir necha bor yaralangan, shifoxonaga yetkazilgan. Uning ahvoli haqida batafsil ma’lumot berilmadi, ammo politsiya jinoyat bo‘yicha tergovni boshlab yuborganini tasdiqladi. Hozircha motiv noma’lum.

Hujum rejalashtirilgan ko‘rinadi: niqoblangan ikki kishi, avtomobil, uyga kelish vaqtini aniq bilish. Biroq rasmiylar taxminlar bilan emas, dalillar bilan gapirishni xohlamoqda. Savollar ko‘p, javoblar esa hanuz yo‘q.

Ringdagi meros: chaqmoqdek zarba, rekordli nokaut

Zolani Tete ismi boks ixlosmandlari uchun tasodifiy emas. U 2014 yilda Kobe shahrida yaponiyalik Teiru Kinoshita ustidan g‘alaba qozonib, IBF junior bantamweight jahon chempionlik kamarini qo‘lga kiritgan. Bu g‘alaba uni xalqaro sahnaga to‘liq olib chiqqan edi.

Keyinroq u WBO bantamweight chempionligiga ham erishdi. Har bir jangida intizom, taktika va zarba aniqligi bilan ajralib turdi. U ringda faqat yutish uchun chiqardi, ko‘r-ko‘rona emas, hisob-kitob bilan jang qilardi.

Dunyo uni eng ko‘p 2017 yil noyabrida, Belfast kechasida eslab qolgan. O‘sha payt fellow south african raqibi Siboniso Gonya bilan bo‘lgan jang jahon boks tarixiga kirdi. Tete atigi 11 soniyada raqibini nokautga uchratdi. Bu jahon chempionlik jangi tarixidagi eng tez to‘xtatilgan jang sifatida qayd etildi. Bir zarba, bir lahza, bir rekord – uning nomini abadiylashtirgan on.

Qaytish umidi va to‘satdan uzilgan yo‘l

Tete faoliyati ham silliq kechmadi. 2022 yilda britaniyalik Jason Cunningham bilan bo‘lgan jangdan so‘ng u stanozolol steroidiga ijobiy test bergan. Natijada unga to‘rt yillik diskvalifikatsiya berildi. Bu jazoni u og‘ir qabul qilgan, lekin baribir qaytish umidini yo‘qotmagan edi.

Diskvalifikatsiya joriy yil iyul oyida yakunlandi. Oldinda yangi sahifa, yangi janglar, ehtimol, yana bir chempionlik yo‘li turgandek edi. Ringga qaytish, o‘zini oqlash, merosini yana mustahkamlash imkoniyati paydo bo‘lgandi.

Ammo o‘q ovozlari bu rejalarga nuqta qo‘ydi.

Endi savol boshqa: Janubiy Afrika yana nechta Zolani Teteni yo‘qotishi kerakki, ko‘chalarda qurol emas, sportchilar, orzular va mehnat hukmron bo‘lsin?