Formula E ayol haydovchilar uchun imkoniyatlarni kengaytirmoqda
Londonning shovqin-suroni ostida Formula E bosh ijrochi direktori Jeff Dodds bir narsaga mutlaqo ishonch bilan qaraydi: ayol haydovchi qayta yuqori darajadagi poygaga qaytish bo‘yicha kurashda ular Formula One’ni ortda qoldiradi.
Bu hafta yakuni tarixiy sana bilan to‘qnash kelyapti. Jahon chempionati bosqichida ayol haydovchi so‘nggi marta startga turganiga 50 yil bo‘ldi. Italiyalik Lella Lombardi 1976-yil 15-avgust kuni Avstriyada bo‘lib o‘tgan Gran-prida 12-o‘rinni egallagan, shundan beri start chizig‘ida birorta ayol ko‘rinmadi.
Shu orada 2014-15-yilda boshlangan Formula E allaqachon uch nafar ayol poygachini o‘zida ko‘rdi. Bu – 76 yillik Formula One tarixidagidan ham ko‘p. So‘nggisi – Shveytsariya vakili Simona de Silvestro – 2016-yilda qatnashgan.
“Formula E asosiy chempionat darajasida ayol poygachi chiqishi bo‘yicha Formula One’dan oldin marraga yetishiga pul tikarmidimmi? Mutlaqo, albatta tikardim,” – dedi u. “Albatta, moliyaviy garov qilmayman, bu boshqaruv qoidalariga zid. Lekin o‘zaro xususiy bir stakanda bahs qilmoqchi bo‘lsak, tayyorman.”
Bitta muhim farq: bir xil mashina, bir xil trek
Doddsning ishonchi tasodif emas. U aniq tizimga tayanadi.
Formula E ayollar dasturi doirasida haydovchilar aynan chempionatda ishtirok etadigan mashinalarni sinovdan o‘tkazish imkoniga ega. Bu jihat uni Formula One’dan keskin ajratib turadi. U yerda ayollar uchun yaratilgan F1 Academy seriyasi Formula Four darajasidagi, ancha past quvvatli bolidlardan foydalanadi.
F1 Academy g‘oliblari uchun bu, albatta, karerada sakrash maydoni. Ammo Formula Three va Formula Two bosqichlariga yetib borish – F1 super litsenziyasi uchun zarur ochkolarni to‘plash yo‘lida hal qiluvchi qadam – hamon juda uzoq va qimmat yo‘l bo‘lib qolmoqda. Hozircha bu ikki seriyada birorta ayol poygachi yo‘q.
Dodds bu tashabbusni tan oladi, lekin chegarasini ham ko‘rsatadi.
“F1 Academy juda yaxshi chempionat, ayol haydovchilar uchun imkoniyatlar yaratish borasidagi ishlarini juda qadrlayman,” – deydi u. “Lekin bugun F1 Academy mashinasidan Formula One bolidiga sakrash – ulkan qadam. F1 Academy chempionidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri Formula One kokpitiga o‘tishi ehtimoli juda past.
“Bizda esa ayollar dasturi doirasida haydovchilar xuddi shu chempionat mashinasini, xuddi shu trekda, xuddi shu muhitda amaldagi poygachilar bilan bir qatorda sinab ko‘ryapti.”
So‘nggi ikki yil ichida Formula E maxsus “ayollar testi”ni o‘tkazib kelmoqda. O‘tgan yil oktabr oyida Valensiyadagi Ricardo Tormo avtodromida 14 nafar ayol rulga o‘tirdi. Ular orasida 2024-yilgi F1 Academy chempioni, Nissan jamoasining simulator haydovchisi Abbi Pulling ham bor edi.
Mart oyida o‘tkazilgan “rookie test”da yana to‘rt nafar ayol ishtirok etdi. Bu faqat bir martalik aksiyalar emas, balki tizimga aylanayotganini ko‘rsatadi.
Jamoalar shtabida ayollar ko‘paymoqda
Doddsning ta’kidlashicha, hozir Formula E jamoalarining aksariyati tarkibida doimiy ravishda ayol haydovchilar bor. Bu – yana bir burilish nuqtasi.
Yaponiyalik Juju Noda – Jaguar tizimida. Germaniyalik Sophia Flörsch – Opel bilan e’lon qilingan. Filippinlik Bianca Bustamante – Cupra Kiro safida. Abbi Pulling – Nissan’da.
Bu ism-shariflar hozircha start chizig‘ida emas, biroq paddok va garajlar ichida ayollar ovozi tobora balandroq eshitilmoqda. Shu orqali kelajak kokpitlari uchun asos qo‘yilmoqda.
Dodds kelasi mavsumdan boshlab ayollar dasturiga yanada katta sarmoya kiritish bo‘yicha “katta e’lonlar” bo‘lishini aytib o‘tdi. Rasmiy tafsilotlar hozircha ochiqlanmagan, lekin yo‘nalish aniq: ayollar uchun yo‘lni qisqartirish, ko‘rinishni kuchaytirish, real start imkonini yaqinlashtirish.
Gen4: yangi mashina, yangi imkoniyat
Kelasi mavsumda sahnaga chiqadigan Gen4 bolidi ham bu rejaning bir bo‘lagi. Tezroq. Yengilroq. Va eng muhimi – rulda kuchaytirgich (power steering) bilan.
Bu texnik detal qog‘ozda oddiy ko‘rinishi mumkin, lekin poyga dunyosida bu tenglik masalasi bilan chambarchas bog‘liq. Formula Two va Formula Three mashinalarida rulda kuchaytirgich yo‘q. Og‘ir yuklama, baland G-kuchlar ostida bu bolidlarni boshqarish jismonan nihoyatda og‘ir. Formula One bolidlarida esa rulda kuchaytirgich bor, lekin unga yetib borish uchun avval aynan shu og‘ir bosqichlardan o‘tish kerak.
Ko‘plab mutaxassislar bu tizim 16 yoshli qizlar uchun, ayniqsa jismoniy kuch bo‘yicha ustun bo‘lgan o‘g‘il bolalar bilan teng raqobat qilishda, sezilarli to‘siq bo‘layotganini ta’kidlab keladi.
Dodds aynan shu nuqtaga urg‘u beradi: “Power steering joriy etilishi ayollarni asosiy chempionatga kirib kelish imkoniyati bo‘yicha teng sharoitga qo‘yishda bizga juda katta yordam beradi,” – deydi u.
Bu faqat texnik yangilik emas, balki siyosiy bayonotga ham o‘xshaydi. Formula E ayol haydovchini start chizig‘iga olib chiqish uchun nafaqat eshikni ochyapti, balki unga yetib boradigan yo‘lni ham silliqlashga urinmoqda.
Savol endi shunday: yarim asrlik tanaffusni kim birinchi bo‘lib buzadi – elektr inqilobini boshlagan Formula Emi yoki tarixiy og‘irlikni ko‘tarib kelayotgan Formula One?
