Jahon futboli isyoni: Gianni Infantino va yangi musobaqalar
Jahon futboli markazida yillar davomida yagona hukmron bo‘lib kelgan tuzilma ilk bor jiddiy sinovdan o‘tmoqda. Dunyo bo‘ylab 100 dan ortiq milliy federatsiya FIFA turnirlariga raqobatchi bo‘ladigan yangi musobaqalar haqida muzokara olib borayotgani aytilmoqda. Gap shunchaki kalendarni to‘ldirish yoki tijorat loyihasi haqida emas. Gap FIFA prezidenti Gianni Infantino va uning hokimiyatni yuritish uslubiga qarshi ochiq isyon haqida ketmoqda.
Buning chizig‘i esa bir reja bilan chizildi: Jahon chempionati ulushini xususiy investorlar qo‘liga sotish g‘oyasi. Futbol tarixidagi eng keskin qarshi reaksiyalardan biri aynan shu tashabbusga bo‘lgan javob bo‘ldi.
Isyon markazida – o‘yin sha’ni va ishonch
Infantino ilgari surgan xususiylashtirish rejasi federatsiyalarni nafaqat mazmuni, balki taqdim etilish usuli bilan ham ranjitdi. Ular o‘zlarini chetga surib qo‘yilgan, maslahat bermaydigan, faqat tasdiqlash uchun chaqiriladigan tomoshabinga aylanganini his qildi.
UEFA, CONCACAF va AFC dushanba kungi ochiq maktubida buni keskin ifoda etdi: bu masala faqat moliyaviy model yoki turnir formati haqida emas, futbolning o‘zi va uni boshqarishga bo‘lgan ishonch haqida ekani ta’kidlandi. Ularning fikricha, taklif “juda qisqa muddatda, mazmunli maslahatlashuvsiz, a’zolar shartlarni to‘liq o‘rganib chiqishidan oldin majburan muddatga ulab qo‘yilgan”.
FIFA va Infantino uzr so‘rab, buni “e’tiborsizlik” deb talqin qilishga urindi. Ammo uch konfederatsiya bu izohni rad etdi. Ular buni “nazoratni cheklashga qaratilgan ongli dizayn mahsuli” deb atadi. Ya’ni, gap xato haqida emas, tizimli yondashuv haqida ketmoqda.
Maktubdagi eng og‘ir ohangli jumla shunday: bu hammasi “o‘yin sha’ni va uni boshqarishga saylanganlarning sha’ni” haqida. Ishonch aldov bilan buzilsa, rahbar o‘ziga berilgan vakolatni suiiste’mol qilgan bo‘ladi, degan mazmun ochiq aytildi.
Yevropadan zarba, dunyodan to‘lqin
Infantino uchun xavfli jarayon aynan shu nuqtadan keyin tezlashdi. Reja rasmiy ravishda qaytarib olindi, ammo siyosiy oqibatlar ortga qaytmadi. Bir paytlar qayta saylanishini ochiq qo‘llab-quvvatlagan ko‘plab assotsiatsiyalar endi undan yuz o‘girganini ma’lum qila boshladi.
Angliya, Uels, Albaniya, Xorvatiya, Serbiya, Finlyandiya va Shvetsiya allaqachon Infantino uchun ovoz bermasligini ochiq aytdi. Bu ro‘yxat kengayishi kutilmoqda. Har bir yangi bayonot bilan FIFA ichidagi muvozanat biroz bo‘lsa-da silkinmoqda.
Bu jarayon fonida Yevropada boshqa mojaro ham yuzaga chiqdi. UEFA Britaniya matbuotiga Infantino UEFA bosh kotibi bo‘lib ishlagan davrda u bilan aloqada bo‘lgan ayol xodimga ishni tark etishi uchun to‘lov qilinganini ma’lum qilgani ortidan, FIFA keskin bayonot bilan javob qaytardi. FIFA bu holatni Yevropada Infantino obro‘sini “izdan chiqarishga qaratilgan kampaniya” deb atadi.
Shaxsiy hayot, axloqiy savollar, siyosiy ittifoqlar – hammasi bir nuqtaga kelib jam bo‘ldi: hokimiyat uchun kurash.
Saylov yaqin: raqamlar va real kuch
Barcha ko‘zlar endi mart oyiga qadalgan. O‘sha kuni Gianni Infantino yana FIFA prezidentligiga da’vogarlik qiladi. U birinchi bosqichdayoq 211 a’zo assotsiatsiyaning uchdan ikki qism ovozini olishi kerak bo‘ladi. Agar bunga erisha olmasa, keyingi bosqichlarda oddiy ko‘pchilik kifoya qiladi. Muvaffaqiyat esa 2031 yilgacha bo‘lgan yangi davrni anglatadi.
Hozircha deyarli 70 ta terma jamoa u uchun ovoz berishini ochiq aytgan. UEFA ichida esa unga qarshi kayfiyat deyarli umumiy tus olgan, biroq boshqa konfederatsiyalarda bunday yakdillik yo‘q. Bir qator Osiyo davlatlari hanuz Infantino tarafida. CONCACAF tarkibidagi Meksika ham unga suyanchiq bo‘lib turibdi.
Shunday bo‘lsa-da, asosiy savol raqamlar emas. Asosiy savol – FIFA ichida ishonch chizig‘i qaerdan o‘tmoqda?
Futbol taqdiri: Jahon chempionati kimniki?
Dunyo bo‘ylab 100 dan ortiq federatsiya yangi, FIFA’dan mustaqil turnirlar haqida gapira boshlashi – bu oddiy bosim vositasi emas, global tizimning charchaganini ko‘rsatuvchi signal. Jahon chempionati o‘nlab yillar davomida futbolning eng oliy sahnasi bo‘lib keldi. Endi esa uning atrofida siyosiy savollar shunchalik ko‘paydiki, ayrimlar bu brendni ham qayta taqsimlash haqida o‘ylay boshladi.
Savol keskin: Jahon chempionati – butun futbolniki yoki uni boshqarayotgan tor doira mulkimi?
Infantino uchun mart oyidagi saylov faqat kursini saqlab qolish imkoniyati emas. Bu ovoz berish FIFA’ning o‘zi nimaga aylanishini belgilab beradigan chiziq bo‘ladi. Federatsiyalar bu chiziqdan qaysi tomonga o‘tadi – o‘yin taqdirini aynan shular hal qiladi.
