Trumpdan Infantino’ga kutilmagan himoya
Dunyo futboli siyosatida allaqachon keskinlashgan vaziyatga yana bir kuchli ovoz qo‘shildi. AQSh prezidenti Donald Trump FIFA rahbari Gianni Infantino atrofidagi bosim tobora kuchayib borayotgan bir paytda, uni ochiqcha qo‘llab-quvvatladi va futbol uyini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan kurashga o‘z ta’sirini kiritdi.
Trump o‘zining Truth Social platformasida shunday yozdi: FIFA “hech qanday sabab bilan” Infantino’ni almashtirish haqida o‘ylamasligi kerak. Uning ta’kidlashicha, amaldagi prezident “to‘rt baravar muvaffaqiyatliroq” Jahon chempionatini o‘tkazgan va agar u ketadigan bo‘lsa, turnir hech qachon bu darajada muvaffaqiyatli ham, daromadli ham bo‘lmaydi.
Bu so‘zlar bejiz emas. Infantino o‘tgan yilgi Jahon chempionati qur’asi marosimida Trump’ga “FIFA Peace Prize” topshirgan edi. Endi esa o‘sha mukofot egasi murakkab siyosiy jangda unga ochiqcha yon bosdi.
Uch konfederatsiya ochiq xat bilan zarba berdi
Ammo futbol sahnasining boshqa tomonida butunlay boshqa kayfiyat. UEFA, CONCACAF va AFC imzolagan ochiq xat Infantino’ni ishonchni “aldov orqali” buzganlikda aybladi. Tovush baland, matn keskin.
“Futbolda yetakchilik – mulk emas. Bu hokimiyatni egallab olish yoki talab qilish haqida emas”, deyiladi xatda. Eng og‘ir jumlalardan biri esa shunday: “Ishonch aldov orqali buzilganda, bir shaxs unga vakolat bergan jamoaning ustiga o‘zini qo‘yganida, u o‘z burchini tark etgan bo‘ladi”.
Nizoning markazida – Infantino ilgari surgan va keyin bosim ostida qaytarib olgan reja: Jahon chempionatlari hamda boshqa FIFA musobaqalariga xususiy investitsiya kiritish g‘oyasi. Ko‘p yillik an’analar, sport tamoyillari va pul bozori to‘qnash kelgan nuqta.
UEFA bu tashabbusni “sharmandali, xira, yopiq eshiklar ortidagi kelishuv” deb atadi va aynan Yevropa konfederatsiyasining bo‘ykot tahdidi Infantino’ni rejadan voz kechishga majbur qilgan hal qiluvchi omil bo‘ldi.
FIFA qarshi zarba beradi, lekin shubhalar ketmayapti
FIFA o‘z navbatida, tashkilot va prezidentni “obro‘sizlantirishga qaratilgan urinishlar”ga qarshi chiqqanini e’lon qildi. Marokashda o‘tkazilgan favqulodda yig‘ilishda yuqori martabali FIFA direktorlaridan “to‘liq qo‘llab-quvvatlash” olgani ham rasman bayon qilindi.
Ammo UEFA, CONCACAF va AFC buni jiddiy dalil deb hisoblamaydi. Ular bu uchrashuvni “FIFA Management Committee”ning faqat tanlab olingan a’zolari ishtirok etgan, muammo ildizini ko‘rsatib turgan yana bir misol sifatida tasvirladi.
“Bu o‘yin qo‘riqchisiga xos xulq emas, balki o‘yinni o‘ziga bo‘ysunadi deb o‘ylagan inson xatti-harakatidir”, deyiladi xatda. Gap futbolning eng yuqori kursisida kim o‘tirayotgani haqida emas, u o‘rindiq qanday ushlab turilayotgani haqida ketmoqda.
Saylov yaqinlashmoqda, raqiblar safi shakllanmoqda
Infantino 2027-yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan FIFA Congressda to‘rtinchi va so‘nggi muddatga qayta saylanish uchun nomzodini qo‘yadi. Nomzodlar 18-noyabrgacha rasman e’lon qilinishi kerak. U uzoq vaqtgacha deyarli raqibsiz favorit sifatida ko‘rilayotgan edi.
Endi esa manzara o‘zgarmoqda. CONCACAF prezidenti Victor Montagliani ehtimoliy raqib sifatida tilga olinmoqda. Rasmiy da’vo hali yo‘q, lekin kayfiyat shuni ko‘rsatadiki, bu safar saylov jarayoni avvalgidek sokin o‘tmaydi.
Shunga qaramay, Infantino hanuz kuchli tayanchga ega. U 10 yildirki FIFA tepasida turibdi. CAF uni ochiq qo‘llab-quvvatladi, Janubiy Amerikadagi CONMEBOL esa asosan unga yon bosmoqda. Bundan tashqari, CONCACAF tarkibidagi Mexico hamda AFC a’zolari Kuwait va Qatar ham Infantino tarafida. Ayniqsa, 2022-yilgi Jahon chempionati mezboni Qatar bilan aloqalari yaqin – u yerda uning uyi bor.
Muhimi, saylovda ovoz beruvchi tomonlar – konfederatsiyalar emas, alohida milliy assotsiatsiyalar. Demak, siyosiy kurash har bir mamlakat futbol uyiga kirib boradi.
Yirik Jahon chempionatidan keskin bo‘linishgacha
Infantino yaqinda 48 ta terma jamoa ishtirok etgan, tarixdagi eng yirik Jahon chempionatining muvaffaqiyat nuri ostida yurgan edi. Turnir kengaydi, daromad oshdi, global auditoriya kengaydi – bu faktlarni hatto eng keskin tanqidchilar ham inkor etmaydi.
Ammo xatda bitta muhim chiziq tortib qo‘yilgan: “So‘nggi o‘n yillikdagi o‘sish haqiqat bo‘ldi. Lekin bu hech qachon bitta inson ishi bo‘lmagan”. Mualliflar bu muvaffaqiyatni FIFA, konfederatsiyalar, milliy assotsiatsiyalar va o‘z hayotini o‘yinga bag‘ishlagan minglab insonlarning umumiy mehnati sifatida ta’riflaydi.
“Yiriklashtirilgan turnirlar – birgalikdagi yutuqlar edi, birgalikda kelishilgan, birgalikda amalga oshirilgan”, deyiladi maktubda. Ya’ni, “tarixiy kengayish” atrofidagi siyosiy kapitalni faqat bitta ismga yozishga urinish jamoaviy mehnat ruhiga zid, degan ishora bor.
Konfederatsiyalar Infantino davrini “hisobdorlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – jimlik, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – masofa” bilan tavsiflaydi. Bu, albatta, faqat bitta loyihaga qarshi chiqish emas, butun boshqaruv uslubiga nisbatan e’tiroz.
Ular o‘z pozitsiyasini qat’iy yakunlaydi: “Biz bu pozitsiyani engil-qo‘l bilan emas, yolg‘iz emas, balki birga va xizmat qilayotgan o‘yinimiz oldidagi burchimiz tufayli egalladik. Futbolning kuchi har doim uning birlikdadir”.
Trump qo‘llovi va futbolning sinovdagi birligi
Shu fon’da Trumpning “FIFA dahshatli xato qiladi” degan keskin bayonoti butun sahnaga siyosiy o‘lcham qo‘shdi. AQShning o‘zida esa rasmiy US Soccer Infantino’ga qarshi chiqayotganlar safiga qo‘shilgan. Bir tomonda Oq uy rahbari, boshqa tomonda esa milliy federatsiya – bunday tafovut futbol siyosatida kam uchraydigan manzara.
Savol endi shunday: FIFA ichidagi bu bo‘linishlar, yirik konfederatsiyalar bosimi va yirik davlat rahbarining ochiqcha aralashuvi orasida, futbol “har doimgi kuchi” bo‘lgan birlikni saqlab qola oladimi – yoki bu safar chiziq chindan ham uzilib ketadimi?
